Malper/Site
Rêbaz/Tüzük
Belavok/Bildiri
Program

Dengê Mezlûma

Hejmar - 36 - 30.07.2005
Hejmar - 35 - 30.06.2005
Hejmar - 34 - 30.05.2005
Hejmar - 33 - 30.03.2005
Hejmar - 32 - 28.01.2005
Hejmar - 31 - 31.12.2004
Hejmar - 30 - 30.11.2004
Hejmar - 29 - 30.10.2004
Hejmar - 28 - 30.09.2004
Hejmar - 27 - 30.06.2004
Hejmar - 26 - 30.03.2004
Hejmar - 25 - 30.02.2004
Hejmar - 24 - 30.12.2004
Hejmar - 23 - 30.06.2003
Hejmar - 22 - 30.12.2002
Hejmar - 21 - 30.10.2002
Hejmar - 20 - 30.06.2002
Hejmar - 19 - 30.05.2002
Hejmar - 18 - 30,04.2002
Hejmar - 17 - 30.03.2002
Hejmar - 16 - 28.02.2002
Hejmar - 15 - 30.01.2002
Hejmar - 14 - 30.12.2001
Hejmar - 13 - 30.11.2001
Hejmar - 12 - 30.10.2001
Hejmar - 11 - 30.09.2001
Hejmar - 10 - 30.08.2001
Hejmar - 09 - 30.07.2001
Hejmar - 08 - 30.06.2001
Hejmar - 07 - 30.05.2001
Hejmar - 06 - 30.04.2001
Hejmar - 05 - 30.03.2001
Hejmar - 04 - 28.02.2001
Hejmar - 03 - 30.01.2001
Hejmar   02   30.10.2000
Hejmar   01   30.06.2000
 

Hejmar:06, Sal:2001, Meh:04

Cejna Newrozê ne cejna zalima ye! - M. Nureddin Yekta
Kürdistan Medreseleri - M.Nureddin
Mezopotamya Halklari birbirine tahammul etmelidir! Z. Sönmez
Kürdistan‘ın tarih ve cografyası – Hüsameddin Gül
Halepçe katliamını kınıyorum - M.Nureddin
Nûroza şoreşîn û cejna aşîtî , derwê Mele Silêman - Cankurd

İman teslimiyet gerektirir! - Kewser
Hz. Ebu Bekir Es-Siddîq (r.a) (571-634) - M.Nureddin
Bi yazlıkta bir kurbaĝa – M.Nureddin
Kürd Talebe Cemiyetinin Beyannamesi - D.Mezlûma
Helebçe! - Mehmûd Merwan
Heviya derengketi - Hejarê Kurd
Gençlik ve Zaman – H. Gül

Cejna Newrozê ne cejna zalima ye! - M. Nureddin Yekta
 
Roja cîhan avabûye û ta îro di nava hemî gelan de cejnên netewî an jî yên kulturî hebûne. Her wiha di beriya Îslamê da jî, di nava muşrikan da hinek cejnên netewî û yên kulturî çêbûne. Dema Pêxemberê me Hz. Muhammed (a.s.) ji Mekkê koçberî Medînê bûye, dîtiye ku ehlê Medînê di hinek rojên kifşe de şahiyê dikin. Ji wan pirsiye „va çi şahiye hun dikin?“.. Ehlê Medînê gotine ku, „Ya Resûlullah ev rojana rojên cejnên me ne, ji berê da em di van rojan da cejnên xwe pîroz dikin.“ Pêxemberê me wiha gotiye; „ Ji îro şûn ve ji we re (ji mumînan re) du cejin hene, yek cejna Remezanê û ya din jî cejna Qurbanê ye“..

Herwekî tê zanîn ku hemî cejnên batil, ciyê wan di dînê me de tuneye. Bi taybeti cejnên li hember qanûn û nîzama Îslamî hatibin çêkirin!
Pirr sedem hene jî bo cejnan, yek ji wan sedeman jî, şahiya bindest û mezlûma ye. An serkeftina bindesta ye, an azadiya kole û bendeya ye! Di vî warê de dema mirov li cejna Newrozê binhêre, mirov dibîne ku, cejna Newrozê cejnekî xweser e, lewra ev roj roja li hember derketina zilm û zordariyê ye. Derdorê 2702 salî ye ku gelên Rojhilata Navîn bi taybetî Gelê Kurd vê cejnê pîrozdikin.

Wek tê zanîn destpêka cejna Newrozê serhildana gelên bindest di rêberiya Kawa da li hember qiralê zordar Dehhaq bûye. Bi awakî din, cejna Newrozê ne wek cejnên dewletên ne misliman! Bi taybetî dewletên nexwe nav musliman û sîstem ne îslami. An dewletek di berê de sîstema wê îslamî be û dûvre sîstemê biguhêrê bike sîstemek beşerî û di wan rojên ku guhertin çêkirine wan rojan jî bikin wek cejin!.. Ji van cejnan re mirov dikare bêje cejnên kufrî!.. Lewra li hember Nîzama Îslamî hatine sazkirin.

Dînê Îslamê bi bindestan ra ye, ne hevalê kufr û zilmê ye! Bi vê minasebetê cejna Newrozê jê re cîhkî xweser heye. Mirov dikare bêje ku, ger mirov di mana serhildana li hember zaliman de newrozê pîroz bike, jê re tu astengîkî ji hêla dîn ve tuneye ku pîroz kirin jî ji heddê xwe dernekeve . Lewra mana Newrozê „rojek nû ji bo bindestan re,“ye, ne yekitiya bi zaliman ra. Serhildana bindesta ye li hember zaliman, ne şahiya bindest û zaliman bi hev re, li ser warê bêhiqûqî û bêedaletî.

Biratî xweşe bi yekîtî û bi wekheviyê. Her çiqas cejna Newrozê di berê Îslamê de, cejna nemuslimana be jî, di pişt Îslamê de jî, dîsan gelên bindest di mana serhildana li hember zaliman û emperyalîstan da pîrozkirine. Ger mirov di mana agirparêztiyê de, an jî di mana dînên berê de pîroz bike, bi angorê Dîne me caîz nîne!.. Lê em nebawer in ku gelê me di vê manê de pîroz dike. Gel bi roja Newrozê azadiya xwe tîne bîra xwe, di dinê me de jî, azadî ji mafên mirova ye û pewîst e her kes li vî mafî xweyî derkeve.

2708 sal e ku bi taybetî gelê Kurd bi roja Newrozê tim serhildana li hember zalim û dagirkera tîne bîra xwe. Bi taybetî ev çend sal e ku gelê kurd li hember zilm û zora li ser xwe, bi serhildana dawa xwe aniye holê û bi deh hezaran insan hatine kuştin û bi sed hezaran jî ketine binçav. Gelê Kurd, cejna xwe ya neteweyî ya Newrozê, ji mafên xwe yên neteweyî dihesibîne û dixwaze pîroz bike.

Her sal bi nêzîkbûna cejna Newrozê, Hikûmeta Tirkiyê li Kurdistanê tedbîrên xwe yên leşkerî zêdetir dike û her wiha erîşên xwe li dijî gelê Kurd û hemî rêxistinên gel dijwartir dike. Bi sedemên pirr besît, bi siyasetekî pirr qirêj Kurdan tehdît dike, ceza dike. Bi vê minasebetê dixwaze provekasyonan çêke, Kurdan bigire û ceza bike! Herwekî hersal Kurd dîsan dibin tehdîdê da ne.

Kurd îro jî, di pêvajoyekê herî dijwar û hessas de dijîn. Di rewşa Kurdan de tu guhertinek qenc çênebûye û roj bi roj ber bi xerabbûnê ve diçe. Bêedaletî û bêhuqûqî û terora sîstemê li Kurdistan’ê li hember Kurdan berdewame. Wek çend sal berê dîsa kurd bi navê faili mechul tên kuştin.

Dewleta Tirkiyê heta niha êrîşên PKK ji xwe re sedemên siyaseta xwe ya qirêj didîtin. Lê piştî pêvajoya nû, ji berê xirabtir û hartir bûye. Pêvajoya berandambûna Tirkiye’yê ya Yekîtiya Ewrûpayê jî, di siyaseta Tirkiyê de tu guhartinekê baş û berbiçav çênekiriye. Mafên mirovî li bin lingan e û Kurd ji mafên xwe her tim bê par dimînin. Azadiya ramanî û rêxistinî tuneye. Dewlet bi her awahî Kurdan înkar dike!... Soz û bextên dabû Amerika û Europayê hemî jibîr kiriye, an jî liser kaxiz maye!.. Li Kurdistanê qanûn û nîzama dewletê her zilm û zor e. Berdevkên dewletê jî evî înkar nakin û îtîraf dikin ku dewlet li Kurdistanê qanûnên xwe nasnake.

Gelê Kurd her dem ji bo aştî û biratiyê amade ye, lê tu rûmetekî biratîyê nedîtiye. Çi dem gotibe ez jî insan im, wê demê hatiye sirgûnkirin, şkencekirin, hatiye girtin û hatiye qirkirin. Biratî wiha nîne!

Çi ecêb e ku gellek ji rewşenbîr û xwendevan û siyasetmedarên Kurdan, îro jî wek berê li Kurdan biratî û aştiyê pozber dikin. Herwekî berê hinek muslimanên tirk digotin ger Îslam bibe hakim, sosyalistan jî digotin ger sosyalizm bibe hakim wê gelê kurd bigihîje mafên xwe. Îro jî dibêjin ku demokrasî bibe hakim gelê Kurd digihîje mafên xwe.

Lê ya rast ev e ku, dijminên kurda bi tu awahî naxwazin mafên kurdan bidin. Pewîst e em vê baş bizanibin. Ya dudiya; tu wextî dewleta tirk nabe dewleteka demokratika em dixwazin an hinek dixwazin bi me bidin qebûl kirin! Roj bi roj, ji berê xirabtir dibe!

Belê aştî, biratî pirr qenc e, lê bi kê re?.. Va çend sed sal e Gelê Kurd di bin zilma dagirkiran da ye, hetta îro çend caran Kurdan biratî nexwestiye an red kiriye?... Kurdan her tim biratî gotiye, aştî gotiye lê, ji biratî û aştiyê re para wan her tim înkarbûyin bûye!..

Gelê Kurd jî, herwekî gelên cîhanê, xweyî maf e, dixwaze li ser axa xwe bijî. Bi zimanê xwe biaxive, rojnama xwe bixwîne, biçe dibistana xwe. Bi serbilindayî ala xwe libake û cîhê xwe di nava gelên cîhanê de bigire!

Belê em jî dixwazin ku va cejna bibe sedemê aştî û biratiyê. Aştî û biratî, yekîtî gellek başe, lê biratî jî, aştî jî bi du aliyan çêdibe ne bi alîkî tenê. Sîstem dixwaze bi van lîstikên xwe, hêj bi sedsalan Kurdan di bin koletiya xwe de bigire, kultura Kurdan rake, zimanê Kurdan qedexe bike û insanên wan bikuje û wan bindest bihêle.

Di vê manê da em cejna gelê Kurd pîroz dikin û em hêvî dikin ku rojên wiha girîng bibin sedemê yekîtî, biratî û aştiyê di nava gelê Kurd de. Lewra rêya aştiya bi gelên din re, di biratî û aştiya û yekitiya gelê Kurd de derbas dibe!

Em hêvîdar in ku hemî rêxistinên Kurdan carek din li ser mana Newrozê bifikirin û bi angôrê vê manê cejna xwe pîroz bikin.
Cejna Newrozê li hemî Gelî Kurd û li cîhanê pîroz be!

Bi silavên biratî

Kürdistan Medreseleri - M.Nureddin Yekta

Günümüzde dindar namuslu ve dürüst insanlar olduĝu kadar, o kadar da din düşmanları bulunmaktadır. Mertçe ortaya çıkıp dinini savunan insanlara saygımız olduĝu kadar, yine mertçe ortaya çıkıp dinsizliĝini de beyan edenlere saygı duyarız. Bizim saygımız dinsizliklerine deĝil! Mertliklerine ve açıkça kendi düşüncelerini ortaya koydukları içindir. Ama müslüman görünüpte, ya da gerek ulusal mücadeleyi ve gerekse de bilim ve teknikte geri kalmışlıĝı bahane ederek, dine saldıranların esas amaçlarının ne olduĝu aşikârdır.

Ne diyorlar? Önce onların söyledikleri ve kısaca cevaplarını verdikten sonra, medreseler ve özellikle Kurdistan Medreseleri konusunda birkaç söz söylüyelim.

Son zamanlarda türlü bahanelerle, saman altında su yürütürcesine medrese adı altında İslam’a düşmanlıĝını ortaya koyanlar ne diyorlar?

1- Medreseler Feodalizmin eseriymiş, sultanlar, aĝalar ve şeyhler bu medreseleri kendi amaçlarınca kullanmışlar imiş!..

2- Bütün dinler ilk çıkışta insanlık için bir ilerleme kaydetmiş de, sonraları insanlıĝın gerilemesine sepep olmuşlarmış!...

3- Din ulusal konularda kötü rol oynamışmış!.

4- Medreselerde hilafete baĝlılık yemini yaptırılıyormuş!.....

5- İslam ve tarikat maslahat haline getirmişler imiş!...

6- Dindar aileler çocuklarını imamlara teslim ediyormuş da, çocuklara deĝer verilmiyormuş, sisteme teslim ediliyorlarmış!...

Ve bunlara benzer nice safsata sorularla beyinleri bulandırmaya ve kendilerini aydın sanan insanlar, milletlerin inancına saldırmak, onların kültürünü kötülemekle çaĝdaş aydınlık görevlerini yaptıklarını sanıyorlar!...

Bir kere aydınların görevi, bir meseleyi açıklarken günün şartlarını gözönünde bulundurmaları gerekir. 1000 önceki dünya şartlarını bilmeden, bugünkü şartlarla o zamanın uygulamalarını eleştirmek pek insaflı olmasa gerek.

1- Şunu özellikle belirtmek isteriz ki; medreseler Feodalizmin eseri deĝildir. Eĝer okul yerine medreselerin eĝitim yeri olduĝu dönemde, Feodalizm dünyaya hakim ise, bunda medreselerin ne kusuru var? Zamanın idarecileri medreseleri kendi amaçlarınca kullanmışlarsa, bu onların kusurudur, medreselerin deĝil!...

Bugün mevcut eĝitim yerlerini kendi amacı doĝrultusunda kullanan demokratik sistemler, sosyalist sistemler yok mudur?.. Bir örnek olarak söylüyelim. Türkiye’de demokrasiden bahsediliyor ama, istiyen herkes istediĝi kıyafetle okula gidebiliyorken, inancı gereĝi başını örten kızların kapıdan içeri sokulmaması ne ile izah ediliyor?.. Yoksa dinsizlerin eĝitim yerlerini kendi amaçlarınca kullanmaları mubahmıdır?

Özellikle Kurdistan’da Medreseler şeyhlerin, aĝaların sayesinde ve halkın yardımıyla asırlardır halkımıza hizmet vermiştir. Bu bir gerçektir. Ama aĝalık veya şeyhliĝin gerçeĝi nedir? Tasvip edip etmemek ayrı bir şeydir. Elbetteki biz aĝalıĝın ve şeyhciliĝin yönetimini tasvip etmiyoruz. Ama yeni dünya düzeni ve yeni hayat dedikleri hayali sistemler aĝalıĝı ve şeyhciliĝi arartır olmuştur. Feodalizmi bahane ederek, eĝitim yerlerini dinsiz, imansız, Allahsız, Kur’an’sız Peygambersiz nesil yetiştiren mekanlar haline getirenlerin memleketimize ve halkımıza ne kadar zarar verdiklerinin bilmem fark ediyorlar mı? Evet farkındadırlar ama onlar halkın uyuduĝunu zannederler. Fakat unutmasınlar ki, halk onların kirli çamaşırlarını çok yakında ortaya koyup teşhir edecektir.

2- Bütün dinler ilk çıkışta olduĝu gibi, kendisi ile amel edildiĝi müddetçe de, insanlık alemine ışık olmuş, rehber olmuş, tek kurtuluş yolu olmuştur. Ne zamanki dinsizler, çaĝdaş firavunlar yönetimi ele geçirmişler, işte o zaman düzen bozulmuştur ve bozulmaya devam etmektedir. Ayrıca müslüman görünen münafıkların da, İslam adına yaptıkları bazı uygulamalarla dinlere darbe vurmuşlardır. Eĝer yeni dinsizler, eski dinsizlerin uygulamalarının İslam olmadıĝını bilmiş olsalardı, bu şekilde konuşamazlardı. Din her zaman insanlık için ilerleme kaydetmiştir. Gerilemenin sebebi dinler deĝil, din adına hükmeden munafıkların ve kirli beyinleriyle dünyayı idare edeceĝini zanneden dinsizlerin uygulamaları sebep olmuştur.

3- Hiç bir din ulusal konularda kötü rol oynamamış!... Bilakis ulusların varlıĝını kabul etmiş ve hakim olduĝu yerlerde bütün ulusların eşit bir şekilde yaşamalarını saĝlamıştır. Zaman zaman bazı idarecilerden sadir olan yanlış uygulamaları İslam’a mal etmek insafsızlıktır!..

Soruyoruz:
Neden Stalin’in uygulamaları, M.Kemalin uygulamaları, Nazi Hitlerin uygulamaları bugünkü sosyalizm, kemalizm (laik demokrasi) ve Avrupa demokrasisine mal edilmiyor? Stalin’nin başta kürdler olmak üzere azınlıkları Sibirya’ya sürdüĝü, asimile ettiĝi, M.Kemal döneminde onbinlerce kürdün katledildiĝi, batı anadoluya sürüp asimile edildiĝi ve Hitlerin milyonlarca insan katlettiĝi hepimizin malumudur. Bununla beraber çaĝdaş aydınlar! bunların demokrasi ve sosyalizm adına yaptıklarını görmemezlikten gelerek toz kondurmuyorlar? Hatta onları kendisine rehber kabul edenlerin yolunundan çıkmıyorlar?

4- Medreselerde hilafete baĝlılık yemini yaptırılmışsa ki, bu çok nadiren vuku bulmuş bir olaydır. Kaldı ki Kürdistan’da yok denecek kadar azdır. Ve bu yemin medreselerde talebelerin mezuniyet döneminde yaptırılmış. Acaba bugün okullarda özellikle Türkiye ve Kurdistan’da okullarda her sabah kime baĝlılık yemini yaptırılıyor? Ayrıca bazı kürd kurumlarında da yapılan eĝitimlerde her gün bazı şahıslara baĝlılık yemini yaptırılmıyor mu? Yoksa sadece halifelere yapılan baĝlılık yeminleri suç da, diĝerlerine yapılan baĝlılık yeminleri çaĝdaşlık mı? Yoksa dinsizlikleri kendileri için bir ayrıcalık mı?...

5- İslam ve tarikatı kendilerine maslahat mekânı yerine getirmek istiyenler, hatta getirenler olmuştur, bu doĝrudur. Ama bu yine İslam’ın suçu deĝildir ki!.. Bugün demokrasi ve sosyalizmi maslahat haline getirenler yokmu? Bunca banka batırmalar, çeteler, mafyalar, halkın hizmetine sunulmak üzere toplanan paralarla ortadan kaybolmalar kimin eseri? Hem de bu tüm yolsuzlukların başında devletin başındakilerle kurum ve kuruluşların başındakiler vardır.

Feodalizme karşı mücadele eden tek sistem Dinlerdir. Özellikle son Din olan İslam’dır. Sonraki beşeri sistemler sadece feodalizme ayrı bir kılıf ve ayrı bir isim bulmuşlardır o kadar!.. Bir başka tabirle bir feodalizm şeklini kaldırıp yerine daha gaddarını koymuşlardır. İsim önemli deĝil, demokrasi veya sosyalizm!... Önemli olan uygulananın feodalizimi arartmasıdır!...

Yine feodalizmin her çeşitine karşı mücadele eden yerlerin başında medreseler gelmektedir. Medreseleri küçümseyen beyinsizlerin medreseye iyi tanımaları gerek.

6- Laik Cumhuriyet kuruluncaya kadar tek eĝitim yerleri cami ve medreseler, tek eĝitmen de imamlardı. Asırlarca çocuklarımızı eĝiten, onlara doĝru yolu gösteren, aydınlatan, ilim-irfan sahibi yapan din adamlarımıza olan kin ve nefretin nedenini çok iyi biliyoruz. Özellikle İslam aleminde dindar ailelerin çocuklarını medreselere ve imamlara deĝil de, kiliseye, papazlara mı teslim etmesi gerekiyormuş acaba? Ayrıca dinimizin ve dindar insanlarımızın insana ve çocuklara verdiĝi deĝeri hiçbir sistem vermemiştir. On yıllık medrese tahsilimde sadece bir defa bir Seydamdan bir azar işittim. o da „sana yakışmıyor bu hareketler“ demiştir. Ama ilkokuldan liseye kadar laik sistemin öĝretmenlerinden yediĝim dayak ve duyduĝum küfürleri yazsam bir roman olur. Hatta daha ilkokulda iken yediĝim dayaĝın izini hala elimde taşımaktayım!.. Asırlarca medreselerde yapılan eĝitimde bir talebenin sakat kaldıĝı ya da bir Seyda’nın öĝrencisi tarafından vurulduĝu, öldürüldüĝü görülmemiştir. Ama hergün televizyonlarda, öĝretmenlerin dayaĝından sakat kalan veya öĝrencisi tarafından vurulan öĝretmenleri seyrediyoruz. İşte İslami medreselerde insana verilen deĝer ile diĝer sistemlerin okullarında insana verilen deĝer!...


Şimdi kısaca medreselerin mahiyetine bir göz atalım.
Laik cumhuriyetin kurulmasıyla, özellikle 1926 larda harf devriminin yapılmasıyla medreselerin devlet eliyle kapatıldıĝı ve yasaklandıĝı bilinmektedir. Daha evvel Osmanlı döneminde medreselere yapılan çok cüz’i yardımların kesilmesiyle, medrese eĝitimi zor bir döneme girdi. Türkiye’nin batısında ve Kürdistan’da yüzlerce alim idam edildi, öldürüldü ve hapishanelere kapatıldı. İskilipli Akif Hoca, Şeyh Esad Efendi’nin idamı, Bediuzzeman Saidi Kurdi’ (Nursi) nin hapishaneye kapatılması birer örnektir. Buna raĝmen gerek Türkiye’nin batısında ve gerekse Kürdistan’ın tümünde medreseler eĝitimlerini sürdürdüler. Özellikle Kürdistan’da fedakâr müslüman kürd halkının yardımıyla kürd çocukları tahsillerine devam ettiler. Biliyorsunuz ki Kürdistan’da okul yapımı 1950 lere dayanır. 130 hane (o zaman) olan köyümüze 1966’da okul yapıldı. Medreselerin kapatılıp okulların açılmamasının nedeni, kürd halkını cahil bırakmak idi. Ama aydın, yurtsever din adamlarımız bunun farkında olmuşlar ki, laik sistemin okullarına karşı mücadele başlatıp, bütün güçleriyle kendilerini tehlikeye atarak, kürd çocuklarının eĝitimine devam ettiler. Kürdlerin dinsiz ve imansız yetişmemesi ve özellikle de asimile olmalarını engellemek için, çocukların laik sistem okullarına gönderilmemesini de tavsiye ediyorlardı. Özellikle kız çocuklarının okula gönderilmelerinin sakıncalı olduĝunu beyan ederek, bu asimile uygulamasına karşı direniyorlardı. Kızları okula göndermeyin, günahtır, haramdır demelerinin sebebi sadece buydu. Yoksa ilmin herkese farz olduĝunu onlar çaĝdaş aydınlardan daha evvel biliyorlardı. Hem de medreselerde (yani camilerde) gündüzün kız çocuklarının okuduklarını hepimiz biliyoruz. Bugün kürd hanelerinde erkeklerden daha çok hanımların Kur’an okumayı bilmeleri ne ile izah edilebilir? Eĝer söyledikleri gibi “ilim adamları bilmiyorlardı ondan kız çocukların okumalarına karşı çıkıyorlardı” sözü doĝru olsaydı, din adamları camilerde kız çocuklarını okutmazlardı. Hatta bazı yerlerde köy imamları erkek çocukları, hanımları ise kız çocuklarını okutuyorlardı. Eĝer bügün kürd halkı asimile edilmemişse, bunu kürd kadınına ve onların rehberi din adamlarına muhtaçtır. Eĝer şimdiki çaĝdaş! kürd aydınlarına kalsaydı, bugün Kürdistan’da kürdçe konuşan birine rastlamak mümkün deĝildi. Zira 80 yılda kemalizm kürdlere türkçeyi öĝretemedi ama saĝolsunlar! bazı kürd aydın, kurum ve kuruluşları sayesinde kürdler türkçeyi öĝrendiler. Türkçe öĝrenmek iyi bir şey ama, bari anadilleri olan kürdçeyi unutturmasalardı!…

Kısaca, medreseleri kürdçe dili ile eğitim yapan zamanın şahane okulları olarak tanımlayabiliriz. Her dönemin kendisine has bir özelliĝi olmakla beraber, medreselerinde kendine göre bir özelliĝi ve bir programı da vardı. Medreseleri sadece küçük bir eĝitim yuvası olarak görmek çok yanlıştır. Bugün medrese mezunu olanlar (medresede kısa bir dönem okuyup terkedenler hariç), kürdçenin dışında enaz iki dil daha bilmektedirler. Hata şöyle de diyebiliriz; Medreseler bugün Türkiye’de bulunan ilkokuldan Üniversitesine kadar dersleri kapsayan bir müfredatla eĝitim yaparlardı. Mesela medreselerde, din dersleri olarak nitelendirilen, Hadis, Tefsir, Fıkıh, Siyer, Akaid dersleri yanısıra Hukuk, Felsefe, Kelam, Mantık, Edebiyat, Tarih, Coĝrayfya, Astronomi, İstiare, Wadi’, gramer, yabancı dil dersleri de veriliyordu. Yabancı dillerden ençok arap dili edebiyatına önem vermekle beraber, fasrça ve Osmanlıca da öĝretiliyordu. İşin en mühim tarafı bütün bu derslerin kürdçe olarak verilmesi idi. Dolayısıyla medreseler, her yönüyle ilim ocakları idi. İşin en güzel yanı da, eĝitimin yıllara göre deĝil, talebelerin zekası ve çalışmasına baĝlı olmasıydı. Zaman olarak, talebenin zekasına göre enaz 10-15 yıl sürerdi. Yani bir başka tabirle adı konulmamış “sınıfta kalmak” gibi bir şeydi. Zeki ve çalışkan öĝrenciler biran önce eĝitimlerini tamamlayabilecekleri gibi, zayıf ve tembel öĝrencilerin mezuniyeti okutulan ilimleri bilmesine ve öĝrenmesine baĝlanırdı. Yani bilmeden sınıf geçmek usulu olmadıĝı gibi, talebe ancak okuduĝunu öĝrendikten sonra mezun olabilirdi. Talebe, eğitimini bitirdikten sonra, o medrese ve civar medreselerin müderrisleri bir araya gelir, talebeyi imtihana tabi tutar, eğer talebe diplomayı (İCAZE) haketmişse kendisine bir İcazetname denilen bir diploma verilirdi. Bu diploma aynı zamanda İslam Aleminde resmi bir diploma olarak kabul edilirdi. Yani bir üniversite diploması gibi. Bediuzzeman Saidi Kurdi’nin Vanda bir medrese açmak istemesi ve bunu Kahiredeki El-Ezher Üniversitesi deĝerinde kabul etmesi de bunun bir delilidir. Talebe bu diplomayı aldıktan sonra Müderris (öĝretim görevlisi) olabilirdi. Diplomayı alamayan talebenin müderris olması sözkonusu olamazdı.

Medreseler de, kendi aralarında sınıflara ayrılıyordu. Hatta şöyle diyebiliriz; Kurdistan medreseleri, köylerden başlayarak, şehirlere ve hatta büyük kentlere, ihtisas medreselerine kadar uzanırdı. Bunlara örnek olarak; Botan, Bitlis, Harput, Süleymaniye medreselerini verebiliriz. Bunların hepsi ihtisas medreseleriydiler. Ve bu medreselerden dünyaya nam salmış binlerce alim yetişmiştir. Bugün kendini aydın zanneden bazı açıkgözlüler, öĝrendiklerini kimden aldıklarını iyi bilmelidirler ve ona göre hareket etmelidirler. Bir taraftan medrese mezunları alim ve edebiyatçıların eserleriyle iftihar ederken, hatta onları okullarda okuturken, diĝer yönden onlara düşman olmanın ne demek olduĝunu biz anlamaktan zorluk çekiyoruz. Yani edebiatını kabul edeceksin, ama inancına küfredeceksin!… Bu düpedüz adiliktir….

Bugün bu medreselerden mezun olan İmam Gazali, İbni Haldun, İmam Rabbani, İbni Sina, Farabi, Eli Herîrî, Melayê Cezîrî, Feqiyê Teyran, Melayê Batê, Ehmedê Xanî, Smaîlî Beyazidî, Şerefxan, Mirad Xan, Siyehpoş, Mewlana Xalid, Mela Xelîlê Sêrtî, Nalî, Hacî Qadirê Koyî, Şeyh Mahmut Berzencî, Şeyh Ubeydullahê Nehrî, Celadet Ali Bedirxan, Cigerxwin, Şeyh Said, Bediuzzeman Saidê Kurdî, Qazî Muhammed, Mela Mustafa Berzanî gibi büyük zatlar, gerek dini açıdan ve gerekse de ulusal ve edebiyat açısından kürd tarihine isimlerini yazdırmış ve kürd halkının baĝrında tahtını kurmuş insanlardır. Ve bütün bunlar Kürdistan medreselerinde okuyup mezun olmuş ve bu medreselerde binlerce alim yetiştirmişlerdir.

Beşeri rejimler, İslami olan herşeyi hor gördüğü gibi, medreseleri ve medreselerden mezun olan herkesi de hor görmektedir. Özellikle kürd kültürünü yoketmek, kürdleri kültüründen, dininden, büyüklerinden uzaklaştırmak, onları halk gözünde küçük düşürmek için her türlü hileli yollara başvuranlar çoĝalmıştır. İşin tuhaf tarafı, sistemin okullarında okuyan, dindar, demokrat ve sosyalist bazı kürd aydınları da bundan etkilenmişlerdir. Kendilerini her ne kadar kürd kabul etseler de, beyinleri yıkanmış ve kendilerini bir türlü bu sistemin kirli zihniyetinden kurtaramıyorlar. Onun için de, bir-iki sene medreselerde okuyup eĝitimini yarıda bırakan ve dolayısıyla birşey öğrenemeyen bazı cahil insanları örnek göstererek, medrese ve medrese ehlini kötülemek istemektedirler. Ne yazık ki; bazı riyakâr dindarlar da bunlara alet olmaktadır.

Medreseler ve Medrese ehlinin Kürd Ulusal davasında da büyük bir rolü vardır. Hepimizin malumudur ki; bugüne kadar baĝımsızlıĝını elde etmek için birçok defa kürdler serhıldanlar başlatmıştır. Biri hariç diĝerlerinin tümünün liderleri medrese ehlidir. Kimi zaman başarılı olmuş ama kimi zaman da yenilgiye uĝramışlarsa da hiçbir lider davasından taviz vermemiştir. Belki siyaset eksikliĝi olmuştur ama enazından bu uĝurda canlarını seve seve vermişlerdir. Örneĝin Şeyh Ubeydullahi Nehri, Şeyh Mahnut Berzenci, Qazi Muhammed, Mela Mustafa Berzani!..

Kısa bir dönem de olsa Qazi Muhammed bir Kürd Cumhuriyetini kurmuştur. Mela Mustafa Berzani Irak anayasasına “Irak Devleti araplarla kürdlerin ortak devletidir ve resmi dili arapça ve kürdçedir” kaydını koyan ve böylece ilk kez işgalcı bir devletin anayasasına kürd ve Kurdistan’ı yazdıran bir şahsiyettir. İşte bunun içindir ki, kürd halkının medreselere ve medrese ehline büyük hürmeti vardır. Ayrıca şunu da belirtmek isterim ki; Dini, medreseleri ve medrese ehlini karşısına alan her hareketin başarılı olması mümkün olmadıĝı gibi, sönmeye de mahkumdur. Zira medreseler ve ehli, Kürdistan’ın bir gerçeĝidir. Bugün kürd halkı asimile edilememişse, örf ve adetini, kültürünu muhafaza edebiliyorsa bunu medrese ve medrese ehline muhtaçtır. Kürd halkı ulusal bilincini medrese ehlinden almıştır. Bunun için bugün bile düşmanlarımız her hareketten daha çok İslami hareketlerden korkmakta ve herkesten daha çok onları yoketme yollarına başvurmaktadırlar. Zira Kürd halkı müslümandır ve böylesi hareketlerin taban bulacaĝı da herkesin malumudur.

01.04.2001

Mezopotamya Halklari birbirine tahammul etmelidir! Z. Sönmez

„Ey insanlar! Doĝrusu biz sizi bir erkekle bir dişiden yarattık. Birbirinizle tanışmanız için sizi kavimlere ve kabilelere ayırdık. Muhakkak ki Allah (c.c.) katında en deĝerli olanınız, O’ndan en çok korkanınızdır. Şüphesiz ki Allah (c.c.) bilendir, her şeyden haberdardır.“ (49/13)

Ayetin zahirinden de anşılacaĝı gibi, Hz. Adem ve Havva’dan çoĝalan insanlar, yeryüzünde çeşitli renk ve dillerde küçük ya da büyük topluluklar olarak hayatlarını devam ettirmişlerdir. Küçükten büyüĝe, kabileden kavme ve devletlere kadar uzanan bu oluşumun temel sebebinin kitelerin birbirini tanıyıp anlaşmak, kaynaşmak olduĝu apaçık ortadadır. Asıl olan, soy-sopla övünmek ve ırkçılık yapmak yerine, renk ve dillere de saygı göstermek azmi içinde olmayı ve barış içinde yaşamayı Rabbimiz tarafından insanlara öğütlenmektedir.

Ancak gelin görün ki uygulamalar tam tersine, kavimler birbirlerinin hukukuna, kültürüne ve varlığına saygı göstermesi gerekirken, onları olduĝu gibi kabul etmeliyken, herhangi bir kavim ya da devlet sahibi, bir başka kavmin dilini, kültürünü, dinini kabul etmeyip, varlığını hiçe saydıĝı ve hatta inkar edıp, topyekun ortadan kaldırmak için bütün gücüyle çalışmakta, emperyalistleri de znına alarak tüm sinsi entrikalarıyla mücadele içinde olduklarıdır. Hadise, güçlü olanın zayıfı ezme gayretidir ki, bu kuralı ancak bayı hayvanlarda görmek mümkün. İnsanlık için asıl olan ise, anlaşıp kaynaşmaktır. Hakkaniyete uygun olan, ınsan hak ve hürriyetlerine tecavüz etmemektir. Firavun geleneĝini devam ettiren, yani çaĝdaş firavuni toplumlar ve firavunlar bu haslet sahibidirler.

Daha enteresan olanı var ki; henğy devlet olamayan, ülke hakimiyetini elinde bulundurmadıkları halde, hatta kendileri de zulme uĝrayan taraflar oldukları halde, kendilerinin de aynı şekilde zulüm işledikleri, bir başka kavme, kültüre ya da görüşe hayat hakkı tanımadıklarıdır.

Mezapotomya; Kürt, Türk, Arap, Fars, Ermeni, Süryani, Asuri ve diĝer irili ufaklı kavimlerin yüzyıllarca beraber yaşadıĝı bölge olma özelliĝini taşımaktadır. Bir sürü kavga ve savaşlara sahne olma özelliĝi de hala devam etmektedit. Yeraltı ve yerüstü zenginliklerini hesaba kattıĝımız da, savaşların çabuk çabuk bitmeyeceĝi kanaati insanda oluşmuyor deĝil doĝrusu!

Komunizme inandıĝını söyleyen veya sosyalizme ya da islama gönül veren veyahut demokrat olduĝunu söyleyen kittelerin Mezopotomya'da varlıĝını inkar edebilirmiyiz? Eĝer bunların varlıĝını kabul ediyor, fakat bize yapılan tüm dayatmalara raĝmen, biz de birbirimize hayat hakkı tanımaz, birbirimizi ezme gayreti içerisinde olursak, maalesef biz de bize zulmedenlerin listesinde yer almış oluruz.

Müslümanım diyenlere özellikle diyorumki, mesela sadece kemalistlere benzememek ya da onlarla beraber haşr olmamak için, başka görüş sahibi olanlara zulmetmeyelim ve kendi görüşümüzün dışıdaki görüş sahiplerine de tahammül edelim. Mesela Saddam´la veya Nuseyri Esadla haşrolmak ister miyiz? M. Kemal veya Inönü ile haşrolmak, onlarla aynı sayfaya yazılmak ister miyiz? Asla, olsa olsa Saidlerin, Adnanların ya da Osmanların defterine yazılmak ve salihlerle haşrolmak isteriz. Kömünizmi, sosyaliz mi veya demokrasiyi savunan insanlara da insan oldukları için saygılım. İnsanları en güzel şekliyle ve kavli leyyin (içinde incitici söz olmayan) le İslama davet edelim. Unutmayalım ki, “Bir insanın senin vesilenle Islama girmesi sahra dolu kırmızı develerı sadaka vermenden daha hayırlıdır ey Ali“ sözünü önderimiz Muhammed (a.s.) özelde Hz. Ali´ye genelde tüm ümmetine ve davetçilerıne yaptıĝını hatırdan çıkarmayalım.

Başka İdeolojileri benimseyenlere insan oldukları için saygılı olduĝumuz gibi, onlarda bize saygı göstersin ve zulmeden kemalist, nuseyri veya baaşçılara benzemesinler. Sizin dışınızdaki görüş sahibi olanların da insan oldukları ve aynı toprakların sahipleri olduklarını unutmayın. Hatta nefsinize zor gelse de, insanların düşüncelerine saygı göstermekten kaçınmayın. Birbirlerimize tahammül etmesini öĝrenelim.

Zalimler bizlere zülmedip duruken, biz de birbirimize ayrıca zulmetmeyelim. Mezopotamya halkları olarak tarihten gelen, ya da memleket düşmanlarının bilinçli olarak uyguladıkları entrikalarını ve emperyalizmin oyunlarını farkedip birbirlerimizin yakasından ellerimizi çekelim, unutmayalım yeryüzü Allah (c.c.)´ındır. Kürdüyle, türküyle, arabıyla, acemiyle tüm halklar; onlara verilen ömrü tüketinceye kadar yeryüzünde yaşadıktan sonra ebedi hayata doĝru göçüp giderler. Küfür ve islam dışı organizasyonlarda hak arayan müslüman insanların ruhunu teslim ettiĝinde, meleklerin ne amel üzerindeydiniz sorusuna, memleket işgal altındaydı, dolayısıyla ibadetlerimizi memleket kurtuluncaya kadar erteledik ve ansızın Azrail ruhumuzu aldı mantıĝında olanların ise, bir an önce akıllarını başlarına almaları ve yersiz bahanelerle Allah´a karşı olan yükümlülüklerinizi ihmal etmeyin.

İnsanların rızık daĝıtımı birbirlerinin elinde olsaydı, herhalde kendi kavminden olmayan, görüşünü paylaşmayan insanlara bir parça ekmek vermezlerdi. Kavimler ve kitleler birbirlerine o kadar düşman edilmişlerdir ki, ellerinde olsa kendilerinden olmayanlara; Allah´ın insanlara bir ni´meti olan havayı tenefüs ettirmeyi ve su içtirmeyi yasaklarlardı. Tarihe dikkat edelim, adil olmayan devletlerin uzun süre dayandıĝı pek görülmemiş, ona mukabil adil olan devletlerin ise, uzun süre tarihe damga vurdukları bir hakikattır. Adil olan bir aile reisinin evinde huzur, adil olmayan ve diktatörlükle idare edilen bir aile de ise huzurun olmadıĝı ya da kısa süreli olduĝu herkes tarafından bilinen bir gerçektir. Zaten insanlar ve kitleler devletin küçültülmüş halidir. Zülmeden kim olursa olsun, zalimdir ister kendi kavmimizden, ister başka kavimden, ister de kendi kardeşimiz ya da babamız olsun, durum deĝişmez. Zulüm etmeyelim ve zalimlerle beraber olmayalım. Yoksa ateşten yakayı kurtaramayız. Şeytan insana yaptıklarını süslü göstermeye maharetli olduĝundan, aman ha dikkat edelim. Kendi aile fertlerimize dahi zulmediyor olabiliriz. Müslüman olduĝumuz halde ırkçılık yapan, ırkçılıĝa davet eden alimlerin de ayrıca kendilerini muhasebeye çekmeleri, şeytanın adım adım özellikle ilim adamları sırat-ı müstakime davet etmekten uzaklaştırmak için ve gayri islami oluşumlar da hak arayışlarına girmeleri için onlara uĝraştıĝını ve amellerini heder etmeye çalıştıĝını unutmamaları gerekir.

Kitleleri etkisi alma gayesinde olan ve kendi görüşünün dışındaki hayat hakkı tanımayan ideolojiler her halükarda öçlerini uzandırılmış din adamlarından alırlar. Yaptıkları bu zulümlerine din adamlarının mührünü alarak ve onları alet ederek başarırlar. Din adamların söylemeleri ve ihanetleriyle insanların sessiz kalmasını saĝlarlar. Tıpkı firavunun israiloĝullarını ezmek için din adamlarına kullandıĝı gibi, ya da M. Kemalin’in Anadolu ve Mezopotamya halklarını ezmek için sahte din adamlarını yanına alarak insanları sindirdiĝi gibi..

Din adamları yetim çocukların ve dul kadınların gözyaşlarıyla dolmuş zülüm çanaklarını yüküyle ve zülme uĝrayan insanların lanetiyle haşr meydanına gelmek istemiyorlarsa, zalimleri tasdik etmekten kaçınsınlar, zülme yanaşmasınlar ve hakkı söylemekten geri kalmasınlar. Çünkü tasdik ettikleri zülümden elde ettikleri dünya malı, makam, mevki ya da menfaatler; onları dünyada rahat ettirir. Vicdanları yoksa şayet dünya menfaatı geçicidir. Asıl olan ise Allah (c.c.) ın rızasını aramak ve ilimleri insanlara ulaştırmak ve zülümleri tasdik etmekten kaçınmaktır.

„Onlar, yeryüzünde gezip te kendilerinden öncekilerin akibetlerinin nice olduĝuna bakmadılar mı? Ki onlar, kendilerinden daha güçlü idiler; yeryüzünü kazıp alt-üst etmişler, onu bunların imar ettiklerinden daha çok imar etmişlerdi.
Peygamberleri, onlara da nice açık deliller getirmişlerdi. Zaten Allah (c.c.) onlara zülmedecek deĝildi; fakat onlar kendi kendilerine zülmetmekteydiler.“ (Rum:30/9)

Mezopotamya, em eski medeniyet ve kavimlerin fazlasıyla yaşadıĝı bir bölge olduĝundan, zülüm ve savaşların bu bölgede çok yaşanmasından dolayı herkesten çok biz Mezopotamya’lıların bu ayetten ibret alıp, hayatımıza çekidüzen vermemiz ve imtihan dünyasından yüzakıyla göçüp gitmek için Allah’a (c.c.) hakkıyla kul olma gayretinde olmalıyız.

Zakir Sönmez

Kürdistan‘ın tarih ve cografyası – Hüsameddin Gül

„Kürdistan‘ın sınırlarını hemen hemen bizimle aynı şekilde çizen L. Rambout şöyle diyor: Gözlerimin önünde en ciddi ve en son araştırmalara dayanılarak yapılan Kürdistan´ın etnik bir haritası var. Orada bu ülkenin sınırlarının bir yandan Akdenize, diğer yandan Basra körfezi ve doğuda Huzistan´a dayandığı açıkça belirtilmektedir. Görülüyor ki, Kürdistan, yüzölçümü 530.000 km.kareyi bulan geniş BİR ÜLKEDİR.“

Kürd tarihi ve edebiyatı ile ilgili bölümler beklemediğim biçimde uzadı, çalışmanın kendisi beni hem sürükledi, hem fazla zamanımı aldı, hem de, ortaya tümüyle yeni, farklı, nisbetten geniş kapsamlı bir çalışma çıktı. Bu nedenle, ona geçmişten bugüne kadar Kürdistan‘ın tarihi ve çoğrafyası adını uygun gördüm. Bir hayli kaynaktan yararlandım. Ne yazık ki, ulaşıp yararlanamadığım daha pek çok kaynak var, zamanım buna elvermediği için üzgünüm. Yeterli kapsamlı bir tarih araştırması ortaya koyduğum iddiasında değilim. Üstelik tarih, benim asıl çalışma alanım da değil, ama derlediğim bilgiler sınırlı da olsa, onların biran önce başkalarına da ulaşmasını istediğim için bu çalışmayı böylece yayınlamayı yararlı buldum. Yakın gelecekte, yeni araştırmacıların daha iyisini yapacaklarından, daha yetkin ürünler ortaya koyacaklarından kuşkum yok. Bunu yapmaları da gerek.

Şu anda kaleme alacağım bu bölüm, Kürdistan coğrafyasını, uzak geçmişten birinci Dünya savaşı sonuna kadar Kürdlerin tarihini ve Kürd edebiyat tarihini kapsıyor. Bundan sonraki devamını da yakın bir zamanda tamamlayabileceğimi umuyorum inşaallah. Kürd tarihi ve edebiyatı alanında araştırmalar hala çok az. Çeşitli nedenler, en başta da engeller yüzünden halkımızın zengin tarihi ve kültürü geregi gibi gün ışığına çıkarılmamış. Ancak ve ancak bu onur duyulacak bir tarihtir, şaşırtıcı derecede zengindir ve bir ulusun kendi geçmişini bilmesi son derece önemlidir. Onun ortaya konması için çalışkan, bilgili, ciddi araştırmacılara gerek olduğu kanaatindeyim.

Bir etnik grubu yada milleti anlatan bir var oluşum olarak Kürd sözcüğü, oldukça eskilere, antik çağa uzanıyor, ama tarihçiler Kürdlerin ülkesi anlamında hem etnik hem de coğrafi bir terim olarak Kürdistan‘ın ilk kez büyük Sultan Sancar ( öl-1157 ) Zagros dağlarının doğusundan Hemedan Dinawar Kermanşah ve sineyi Senendaj, batıdan ise Zapsuyu üzerindeki Şehrezor ve Sincar bölgesini içeren bir Kürdistan eyaleti oluşturdu. Bu eyaletin başkenti Heme dan‘ın kuzeybatısına düşen Bolhar kenti idi. Ne var ki bu eyalet, o dönemde Kürdlerin nüfusunun çoğunluğunu oluşturduğu bölgelerin yalnızca bir bölümünü kapsıyordu. Kuzeye ve batıya düşen geniş bölgeler, bu eyaletin dışında idi. Elbette, Selçuklu hükümdarının böyle bir eyalet oluşturup başına da, kendisine bağlı bir bey veya bir emir geçirirken, tüm Kürd bölgelerin idari birliğini sağlamak gibi bir amacı olamazdı.
Üstelik bu işine de gelmezdi. Nitekim daha sonra Osman‘ lıların da, Batı Kürdistan‘ın yalnızca bir bölümünü içeren Dersim, Muş ve Diyarbekir bölgesi için Kürdistan adını kullandığını görüyoruz.

Onaltıncı yüzyılda yaşamış Kürd tarihçisi Şerefxan´a göre Kürdistan‘ın sınırları, Kuzeyde Hınıs ve Beyazıt´a, batıda Çemişgezek, Malatya, Maraş ve Antakya‘ya ulaşıyor, güneybatıda Kilis, Urfa, Mardin ve Cezire‘yi içine alıyor, burada Musul üzerinden güneye iniyor Süleymaniye, Sine (Senendaj), Kermanşah ve Loristan´ı kapsayarak, Mahabad ve Urumiye gölü üzerinden kuzeye ulaşıyordu.

Görüldüğü üzere Şerefname‘de belirtilen sınırlar o günden bu yana fazla bir değişikliğe uğramamıştır. Onyedinci yüzyıl Türk gezginlerinden Evliya Çelebi ise, Osmanlı ve İran sınırları içindeki dokuz Vilayeti Erzurum, Van, Hakkari, Diyarbekir, Cezire, Amediya, Musul, Şehrezor ve Erdelan, Kürdistan olarak nitelemekte ve ülkenin doğubatı yönünde onyedi günde aşılabildiğini belirtmektedir.

Arap İslam kesimi yedi ve sekizinci yüzyıllarda doğuya ve kuzeye İran ve Anadoluya yöneldiği dönemde, Araplar kuzey Mezopotamya ile Dicle‘nin yukarı havzasının Vangölü‘nün güneyi hakim unsuru olan Kürd lerle karşı karşıya geldiler. Kürdlerin direnişi sert oldu ve uzun sürdü.
Ama sonun-da yenildiler. Gerçeği ve hakikati İslam‘da buldular ve müslümanlığı kendi hür iradeleriyle kabul ettiler. Arap ulusunun yayılması, bölgenin İslam beldesi haritası ile birlikte etnik coğrafyasında da önemli degişikliklere yol açtı. Bizans İmparatorluğu´nun sınırları batıya ve kuzeye doğru zorlanırken, İslam egemenliğine giren bazı bölgeler de, yaşamakta olan Rum ve Ermeni gibi hristiyan halkların durumu da zayıfladı. Arap ulusu çölden kuzeye doğru ilerlerken, Kürd ulusunun yerleşim bölgesi de, batıya ve kuzeye doğru genişledi.

11. yüzyıldan başlayarak Türklerin ve daha sonra Moğolların Asya içlerinden batıya, İran ve Anadolu´ya yönelik göçleri ve akınları yoğunlaştı ve 15. yüzyıl başlarına kadar devam etti. Bu göçler ve batıya yönelik fetih savaşları Kürdistan‘da da nüfus hareketlerini etkileyen diğer bir önemli neden oldu. Sözkonusu göç dalgasının baskısıyla Kürdler, adeta batıya doğru itildiler. Kürdistan‘ın doğu sınırındaki kimi illerde, Kürd nüfusu azalır ve böylece bu kesimde Kürdistan‘ın sınırları daralır, batıya, Anadolu içlerine doğru bir genişleme yeralır. Kürdler Sivas, Maraş, Kayseri yörelerine kadar yayıldılar. Daha batıda, örneğin Konya yöresinde, Ankara çevresinde Kürd kolonileri oluştu. 17.yüzyıl ortalarında (1639) bölündü.

1. Dünya savaşı sonunda ise, Osmanlı devleti çökerken, Kürdistan, bölgede ortaya çıkan yeni Devletler arasında (Türkiye, Irak, Suriye) bir-kez daha bölündü. İran sınırları içinde kalan parçasıyla birlikte bu dörtlü parçalanmışlık, günümüzde de devam ediyor. Kürd halkının üzerinde yaşadığı, nüfusun çoğunluğunu oluşturduğu bütünlük gösteren bir ülke olarak bu günkü Kürdistan‘ın sınırlarını belirlerken, ister istemez onu böyle bölen, dört parçaya ayıran yapay sınırlardan da söz edeceğiz.

Kürdistan‘ın en büyük parçası kuzeye ve batıya düşen kesim, toprak ve nüfus olarak yaklaşık yarısı Türkiye sınırları içindedir ve resmi dilde doğu ve güneydoğu olarak adlandırılan yörelerdir. Bu bölge Türkiye´nin idari taksimatındaki yirmibir kadar ili, yüzölçümü olarak ise, üçte birine yakın bir alanı kapsıyor. Türkiye Kürdistan‘ının kuzey sınırını Sivas yöresinde Kızılırmak´tan Sovyet sınırındaki Kars´a uzanan ve Erzincan´la Erzurum´u içine alan hat oluşturuyor. Kürd bölgesi kuzeybatıda Koçgiri yöresini (İmranlı, Hafik, Zara, Divriği, Kangal ve Koçhisar) kapsayarak Sivas‘a ulaşıyor. Kayseri yöresinde Sarız´ı, kısmen Pınarbaşı´nı içine alıp güneye doğru iniyor. Maraş´ı kapsayarak Antakya yöresine, Suriye sınırları içindeki Halep´in kuzeybatısına düşen Kürddağı mıntıkasına ulaşıyor.

Lozan Antlaşmasıyla ( 24 Temmuz 1923 ) çizilen Türkiye-Suriye, Türkiye-Irak sınırları bölge-nin etnik yapısına, bölge halklarının istemlerine uygun sınırlar değildir. Bunlar İngiliz ve Fransız emperyalistlerinin çıkarlarına göre çizilmiş yapay sınırlardır. Bu sınırlar en başta da Kürdistan´ı parçalamaktadır. Suriye-Türkiye sınırları, başlangıçta İskenderun körfezinden Dicle Irmağına kadar çizilen ve büyük bölümü Karkamış, Nusaybin arası Bağdat demiryolunu esas alan doğru bir hat oluşturuyordu. Açık ki, bu demiryolu yapıldığı dönemde herhangi bir sınırdan geçmiyordu ve herhalde kimsenin aklına da onun ilerde sınır olacağı gelmemiştir. Bu sınır Kürdistan´ın güneye doğru doğal uzantıları olan ve geçmişten bu yana Kürdlerle meskun üç bölgeyi, batıda Kürddağı mıntıkasını, orta kesimlerde Fırat´ın doğu yakasına rastlayan 60 kilometre eninde, 40 km derinliğinde bir bölgeyi, doğuda ise 250 km eninde ve 30-40 km derinliğindeki Cezire bölgesini Suriye´ye bırakmış, kuzeyi ise tümden Türkiye´nin payı sayılmıştır. Bilinidiği gibi sonradan bu sınırda bir değişiklik oldu. 1939 yılında, Suriye bağımsızlığını kazanıp Fransızlar çekilirken, Türk ordusu güneye yürüyerek, İskenderun ve Antakya´yı ilhak etti. O zaman, bu ilin nüfusunun çoğunluğunu Araplar ve Kürdler oluşturuyordu. Nüfus yapısına göre Kürdistan‘ın gerçek güney sınırı ise bu kesimde Kürddağı yöresinde Antep ve Kilis‘ i, Kobani bölgesini kapsayarak doğuya yönelir. Urfa´yı, Cezire bölgesini de kapsayarak Dicle Irmağına ulaşır. Irmağın öbür yanında güneydoğuya doğru Zaho´yu, Sincar bölgesini, Musul, Erbil, Süleymaniye ve Kerkük´ü kapsayarak Bağdat‘ın doğusunda Hanekin ve Mendeliye´ye uzanır, Oradan İran yakasındaki Loristan‘a ulaşır. Silopi‘den Hakkari üçgenine uzanan bu günkü Türkiye, Irak sınırı ise, yine güney Kürdistan‘ın petrollerine ve öteki zengin kaynaklarına elkoymak isteyen İngilizlerin masa başında cetvelle çizdikleri bir sınırdır. İçiçe geçmiş, yolvermez yalçın dağlar ve ırmaklarla örülü bir bölgede sınırın nereden geçtiğini bile saptamak güçtür.

Osmanlılarla İran arasında 1939´da çizilen sınır ise, pek az değişikliklere uğrayarak günümüze kadar geldi ve bugün de o, kuzey kesiminde Türki-ye nin, güney kesiminde ise Irak´ın İran´la olan sınırıdır ve bu sınır kuzeyde şimdiki Ermenistan Cumhuriyeti sınırından başlayarak Bağdat yakınlarına kadar Kürdistan´ı boydan boya bölmektedir. Doğudan Kürdistan‘ın gerçek sınırına gelince, o kuzeyde büyük Ağrı´nın doğu yakasında Maku yöresinden başlayarak güneye doğru iniyor. Kuzey kesimin de Kotur´u, Urumiye gölünün batı yakası-nı, yani Şomabıradost yöresini, Mergever´i kapsıyor. Urmiye´nin güneyinde genişliyerek Mahabad İran makamlarınca bugün de resmen Kürdistan eyaleti olarak adlandırılan Erdalan bölgesinin başkenti Sine (Senendaj) ile Bokan, Sakızbane, Serdeşt, Merivan ve Havraman, daha güneyde Kermanşah´ı, Kasrı Şirin ve Lorıstan´ı kapsıyor.

Daha geniş olan kuzey Kürdistan, batıda Maraş ve Koçgiri yöresinden doğuda Urmiye gölüne kadar yaklaşık 800 km tutar. Güney Kürdistan Musul, Bijar arası da yaklaşık 400 kilometredir. Kuzey-güney yönünde ise Kars yada Erzurum yöresinden en güneydeki Kasrı Şirin´e kadar yaklaşık 1200 km. dir. Kürd halkı şu anda özgür olmadıği, yani belirlenmiş devlet sınırlarına sahip olmadığı, Kürd halkının yanyana yaşadığı halklarla yeryer, içiçe geçip sınır belirlemeyi güçleştirdiği için, yüzölçümüyle ilgili kesin bir rakam vermek haliyle güçtür. İslam Ansiklopedisi´nin verdiği rakam 392 000 km.karedir. Bunun 190.000 km.si Türkiye, 125.000 km´si İran, 65.000 km´si Irak, 12.000 km´si ise Suriye sınırları içinde sayılmıştır. Ancak gerçekte Kürdistan daha geniş bir alanı kapsar. İslam Ansiklopedisi örneğin Türkiye´de nüfusun büyük çoğunluğunu Kürdlerin oluşturduğu Antep, Maraş, Sivas gibi illeri dışta saymıştır.

Kürdistan‘ın sınırlarını hemen hemen bizimle aynı şekilde çizen L. Rambout şöyle diyor: Gözlerimin önünde en ciddi ve en son araştırmalara dayanılarak yapılan Kürdistan´ın etnik bir haritası var. Orada bu ülkenin sınırlarının bir yandan Akdenize, diğer yandan Basra körfezi ve doğuda Huzistan´a dayandığı açıkça belirtilmektedir. Görülüyor ki, Kürdistan, yüzölçümü 530.000 kilometrekareyi bulan geniş bir ÜLKEDIR.

H.Gül

Halepçe katliamını kınıyorum - M.Nureddin

Mazlum Kürd halkının tarihine kara bir sayfa olarak giren Halepçe katliamının yıl dönümüne girmiş bulunuyoruz. İnsan celladı Saddam Hüseyin yönetiminin 16/18.03.1988 tarihlerinde Güney Kurdistan’ın Halepçe kentinde Amerika ve Avrupa ülkelerinden edindiĝi kimyasal bombalarla, Kürt ulusuna karşı bir katliam uyguladı. Bu Katliam neticesinde çoĝunluĝu kadın ve çocuklardan oluşan 5000 sivil Kürd hayatını kaybetti ve 6000 civarında Kürd sakat kaldı. Yüzbinlerce Kürd Saddam’ın zulmünden kurtulmak için Türkiye ve İran’a sıĝınmak için yollara düştü ama, birçok kişi açlık, sefalet ve soĝuk nedeniyle yolda hayatını kaybetti. Ne yazık ki, başta Avrupa ülkeleri olmak üzere bütün insanlık alemi, bu insanlık dramı karşısında sessiz kaldılar. Kürdler kendi topraklarında bile, mülteci statüsünde kabul edilmediler. Türk ve İran devletleri elinde olan Kürdistan topraklarında, etrafı tellerle çevrili yarı açık cezaevlerine konuldular, aç kaldılar, sussuz kaldılar, ilaçsız kaldılar!..

Bu saldırı, diktatör Saddam’ın gaddar, zalim ve faşist rejimi tarafından zehirli ve kimyasal silahlarla adeta kürd halkına yapılan etnik ve ırki temizliğe dayalı büyük bir katliam harekatıydı. Bu katliam yaşandıĝı zaman gerek Amerika, Avrupa ve gerekse kendilerine İslam Devletleri denilen uydu devletler, evet tüm dünya buna karşı sessiz kaldı. Hatta Halepçe’de kimyasal silah kullanılmadıĝına dair açıklamalar yapıldı. Nasıl izah edebilirlerdi? Çünkü Saddam’ın Kürdler üzerinde denediĝi bu silahlar kendilerinden satın alınmıştı. Kürdlerin devleti yoktu, kürdlerin hamileri yoktu, kürdler kimsessizdi, kürdlere sahip çıkmak kendi menfaatlerine zarar verirdi. Kürdlerin bir trajedi yaşadıklarının ne önemi vardı onlar için!.. Çünkü onlar, genelde dünya ve özelde Ortadoĝu üzerinde kendi sömürgeci politikalarını devam ettirmek, ekonomilerini geliştirmek ve dünyada pazarlarını kendi egemenliklerine almak istiyorlardı, istiyorlar!… Kürd halkının katliamı kendi yararlarına idi, zira kullanılan silahlar yerine yenilerini satacaklardı!…

Ne acıdır ki, iki yıl sonra aynı katil Saddam, bu sefer de Kuveyti işgal etti. Sömürgecilerin menfaatına ters düştüĝü için bu sefer de, onların insani tarafı aĝır bastı ve dünya ayaĝa kalktı. Kürdleri parçalara bölen, ekonomik, siyasal, sosyal ve kültürel yönden sömürülmelerine sebep olan emperyalist ve sömürgeci devletlerin, kürdlere sahip çıkması sözkonusu olmazdı elbette! Çünkü tarihin bu kara sayfasında bu emperyalist devletlerin de imzaları vardı. Kürdistan’ı araplarla, türklerle ve farslarla paylaşan zamanın emperyalist devletleri bunu hatırlamasalar da, kürd halkı bunun bilincinde ve bu tür katliamlarda payı olan herkesi tanımaktadır. Kürd halkı katliamlarla yok olacak bir halk deĝildir. Asırlardır emperyalist devletlerin desteĝini alarak kürd halkı üzerinde katliam yapan başta Sadddam olmak üzere birçok devlet idarecileri bunu çok iyi öĝrenmişlerdir. Kürd halkının serhıldanlarına karşı çaresiz kaldıkları içindir ki, bü tür gayrı insanı, vahşice saldırılarda bulunuyorlar.

Yeryüzünde emperyalistler olduĝu müddetçe, sömürülen, ezilen ve her türlü hakları ellerinden alınmış mazlum halklar da olacaktır. Halepçe, tarihte katliama maruz kalan ne ilk ve ne de son bölgedir. Elbette katiller, diktatörler ve zalimler oldukça katliamlar da olacaktır, zira bu onların insanlık anlayışıdır. Fakat şurası unutulmamalıdır, "tarihte katliama uĝrayan bölgelerin çoĝu, bugün kendi özgürlüklerine kavuşmuş, bomba yaĝdırılan yerlerde bugün güller bitmektedir." Halepçe bunlardan bir tanesdir. 1988 de yeryüzü coĝrafyasından silinmeye çalışılan Halepçe’de bugün ALA RENGÎN (Renkli Kurdistan bayraĝı) dalgalanmaktadır. Umarız bu herkes için de bir ders olacaktır. Kürd halkı öldürülebilir, kürd halkı ezilebilir ama, kürd halkı hiçbir zaman esir alınamaz ve başkalarına köleliĝi kabul etmez!..

Halepçe katliamının yıldönümü münasebetiyle, Kürd ve Kurdistan düşmanlarını kınıyoruz. Kürd halkı dimdik ayaktadır, işgal edilen topraklarında ezilen, sömürülen Kürd halkı birgün mutlaka özgürlüĝüne kavuşacaktır, Kürd halkı bu inancını hiçbir zaman kaybetmemiştir ve kaybetmiyecektir!..

M.Nureddin
15.03.2002

Nûroza şoreşîn û cejna aşîtî , derwê Mele Silêman - Cankurd

Ev helbest, di meha Nûroza sala 1970ê de, min danaye. Wê çaxê ez li başûrê Kurdistana rizgarkirî, mêvanê serdariya şoreşa Kurd bûm, piştî hildana daxuyaniya 11ê adara wê salê. Di helbesta xwe de min dîtiye, ku Nûroza sala 1970ê Nûrozeke şoreşîn e û berhema wê jî, ew cejna aşîtî bû!. Lewma bi vê naverokê min helbest bi nav kiriye: (Nûroza şoreşîn û cejna aşîtî).

Helbest hatiye danîn, li ser şahiya gelê me yê Kurd, bi rizgariya Kurdistana başûr, bi qurbaniyên pêşmergeên palewan û bi zanîn û hoşyariya BavBarzaniyê nemir!.

Berya demekê û li ser daxwaziya komîta Kurdên Hannover li Elmanya, ez beşdar bûbûm di ahengê de (Rojên Kultura kurdî 2000) 21-29.10.2000, min ev helbesta xwe di ahengê de xwend.

Nûroza şêrîn pur buha û pîrozîn
Hatina te ya hêja kul me pê revîn
Te himbêz dikin bi germî û şoreşîn
Şovînizmên çepel ber bibin sernuxîn

Şahiya vê Nûrozê pur bi şadiye
Ji ber kû hîmê Kurdistan tê daniye
Çira dozê jî bi geşî pê ketiye
Û perda sitemkariyê tev diriye

Belê wusa Nûroz îro şoreşîne
Teqez buharek nûjen wê bixwer bîne
Buharek têr gul, çîçek û nesrîne
Buharek tevde reng keskûn û xemlîne

Ey buhara cîhana min tu serxweş be
Bi dar û ber û giyayên xwe ve sermest be
Bîna te ya xwe bila têr be û pur be
Ji hilm û avîya te, da cîhan geş be

Balind (2) û qumrî li mêrg û asîmanê Kurd
Li hemû deştan, di ser her bajar û gund
Bila hilfirin bixuwînin bijînin Kurd
Bi lîlî bakin hev: Hate dan mafê Kurd

Kanî û avên welat hûn jî tev bipeqin
Zêr û gazên (3) xakê min bixuşin, bi qelqin
Zinawerên (4) ava û her çî masî û beqin
Bi gurr herne avjenê, pêl jî, xwe hûn bi eleqin

Ey biwêjê niştimanî, ho Kurdê biwêj
Şahî û ramanên gel deng de û bibêj
Ey nivîsarê dil bi êş ji zû de, ji mêj
Tû xêzke vê xebata bi west û dirêj

Emin (5) îro serxweş im, pereng û arim
Ji ahiyê arê Newroz ezê darim
Li hêlî Dehkaran wek ejderê marim
Ser serê nokerên xiniz dîn û harim

Em kurdên dilpakin, em aşîtî xwain
Pevçinîn û berberî, em kok naxwazin
Belê doz û mafên Kurd, em ser narazin
Çi bi xurtî, çi bi axaftin û gazin

Rojhilata navîn bûbû ar û dojeh (6)
Li ber gelên bira nema bû tu bergeh
Dilsozên Kurd û Ereb bi singek fereh
Hildan ala yekbûnê, herifî dojeh

Şehîdanê buhuştî pur we merdî kir
Hemberî cîhan ruwê Kurd we sipî kir
Rêjîma (7) Dehkaran we ji bin ve hil kir
Dara bi xuwîna we şîn hat, mêwe jê kir

Ho pêşmergên bi Rostemî diçûne ceng
Bi rûmet û serfiraz man, bi nav û deng
Dema dijwar, we çirand gulle û tang
Navê We rabû, hûn man egîd û leheng

Şoreş a deh sal te bi serbest û şadî
Rêka xwe bir der, belê pur te jan dî
Cîhan giş, bi dengê xwe, ew hejandî
Gelê te yî mêrxas, bi çavên xwe tu pandî (8)

Cejna yazdê Avdarê Cejna Aşîtî
Rojek xuyane, gelan tevde bihîstî
Mîjûwa Îraq (9) vegerî ji hovîtî
Newekhevî (10) hat hilanîn, bû aşîtî

Bangînek ji dil bo Erebên cîhan
Bangîna Kurdên rastgo (11), Kurdên aştîvan
Pîroz dike pihêt (12) hevaltiya gelan
A ku gelê Kurd û Ereb bi cî înan

Bangînek din ji bo Turkên birader
Ber hevaltiya me û wan jî here ser
Hevaltiyek bi rastî, bê ceng û şer
Kîn û kuştina kevnar ji dil biçin der

Piştî van bangîn û gaziya sisê
Xwe hildide diçe, da here nav Fursê
Ba gelê Aristan, da jê bike pirsê
Li ser biratiya Kurdistan û Fursê

Holê Zengilê Dozê vê carê lêxist
Şêrê Barzan bi destên xwe çira pêxist
Gemîvanê aşîtî gava ew lênişt
Kîn û berberî ji dilê xwe derxist

Tevgera gelê min (13) gera tu pê rabû
Gerek nûjen (14) li nêv gelan tev xuya bû
Her kesekî azadîxwaz pur pê şa bû
Barzaniyê Kurd, bavê me, çi rêzan bû?!

Serdarê şoreşan, Kawayê rojhilat
Kevanrê rêbaza (15) Kurdînî û xebat
Ji banê Banî (16) hatî bo Kurd û welat
Şahbaz û pîrê cejna (17) rûmet û felat

-------------- --------------- ----------------- --------------- -----------------

1) Ji ber ku di wê Newrozê de (1970) şoreş a kurdî bi serket û aşîtî pêk hat
2) Teyr
3) Maden û niftê di zevînê min de
4) Zinawer (an Cinawer) : heywanên hov
5) Emin îro: Ez im îro di zarava Soranî de
6) Dojeh (Dûjeh): Cehennem
7) Dehkar : Zehak
8) Tu pandî: Tu parast
9) Mêjo: Dûrok (dîrok û tarîx)
10) Newekhevî: Dijberê wekhevî
11) Rastgo : Rastbêj
12) Dike pihêt: Bi germî tê pîroz kirin
13) Tevger: hereket
14) Gerek nûjen: hereketek nû û taze
15) kevnarê rêbaza kurdînî: ewê kevin di rêçûna kurdî de
16) Ji banê banî : Ji orê jor ve
17) Tuyî pîrê bingehîn bo cejna rûmet û xelasê.

Cankurd / 2001-03-07 (Elmaniya)

İman teslimiyet gerektirir! - Kewser

Hamd Allah (c.c)`e , salat bizlere rehber olarak göndeliren Muhammmed (s.a.v)’e selam ise Allah’ın rızasını kazanmak için ellerinden gelen gayreti gösteren mü’min ve mü’minlerin üzerine olsun.

İman; peygamber efendimizin Allah (c.c.) katından getirilmiş olduĝu nasların hepsini kat’i olarak tastik etmek ve bunu dil olarak söylemek demektir.Teslimiyet ise kat’i olarak tastik ve ikrar ettiĝi bu hükümleri hayatında uygulamaya gayret etme çabasıdır. „İman edip salih amel işleri, karanlıklardan aydınlıĝa çıkarmak için size apaçık Allah’ın ayetlerini okuyan bir peygamber göndermiştir. Kim Allah’a inanır ve foydalı iş yapar ise Allah onu, altlarından ırmaklar akan, içinde ebedi kalacakları cennetlere sokar. Allah o kimse için gertçekten güzel bir rızık vermiştir.“ ( Talak 11 ) Ayettende anlaşıldıĝı gibi iman tek başına müslüman kurtarmaz. İmansız amellerde bulunmakta insanlara fayda saĝlamaz. Amelsiz iman tıpkı meyvesiz, kuru aĝaca benzer.

Allah (.c.c )’un dinine inanan bir mü’min her haluklarda şeriatın hükümlerinden birini inkara yeltenemez. Mesela bir kimse Allah’a meleklerine, kitaplarına inandıĝını söylese fakat Muhammmed (A.S.)’ın peygamberliĝinı redettiyse imanı salih olmaz. Şeriatın hükümlerinden her hangi birini inkar eden velev alnı secdeden kalkmassa bile iman dairesinin dışına çıkmıştır. İslam uleması istianasız bu hususta müktefiktir. Şaka ile de olsa nas ile sabit olan bir hükmü alaya almak caiz deĝildir. Mesela İslam’ın kesin bir emri olan tesettürü hafife almak o insanı islam dairesinden uzaklaştırır.

Insanları 1400 yıl önce gelmiş çol kanunları ile mi idare edeceksiniz? veya 20. yüzyılda hırsızın elinimi keseceksiniz! diyen 5. Demirel´in bu sözleriyle açıkça küfrünü ortaya konmuştur. Islam ahkamında çöl kanunu diyen bu şahıs utanmadan müslüman olduĝunu iddia etmektedir. Galiba Demirel bu fikirlere laik T.C.´nin kurucusu M.Kemal´den almıştır yada ikiside baĝlı oldukları mason locasından !

Demirel ve onun gibi düşünen Kemaller , Vural Savaşlar, Doĝramacılar bin kez müslüman olduklarını iddia etselerde Islam´a savaş açmışlardır. Insanları kandırmak için Kur´an´ı masalarının altlarından eksik etmeselerde, oruç tutsalarda, veya medya ordusuna görünmek için ara sıra cami kapılarında görünseler bile bu onların küfrünü ört baş etmeye yetmez.

Allah´ın diniyle alay eden, Allah Rasülünün çizdiĝi yolda gitmeye çalışan müslümanları küçümseyen tiplere rastlamak mümkündür. Bunlar devletin deĝişik kademelerinde veya organizasyonların başında bulunun kimselerdir. Beş paralık dünyalık elde etmek için Islam dışı sistemlerin her dediĝini okeyliyen din simsarları da imanlarını sorgulamalıdırlar. Çünkü Islam dışı sistemler din simsarlarının (bel´am) okeyi olmadan kendilerini müslüman halklara kabul ettiremezler.

Islam hükümlarini hayatlarına tatbik etmeye çalışan müslüman erkek ve kadınlara gerici –mürteci- faboz-fundamentalist... diyen laik ve diĝerleri aslında içlerindeki kini dışarı vurmaktadırlar. Biz müslümanlara bu sözleri söyleyen, iffetlerini muhafaza etmek için İslam´i tesettüre bürünen bacılara kapıları kapatan ortaçaĝ kafalı islam düşmanlarına Bediüzzaman said-i Kurdi (rha)´nin bir sözüyle cavab veriyoruz. „Eĝer islam´ı yaşamak mürtecilik veya yobazlıksa, siz deĝil, bütün insan ve cin taifeleri şahid olsun ki ben mürteci ve yobazım.“ .. „insanlar imtihandan geçirilmeden sadece demekle bırakılacaklarını mı sanıyorlar“ (Ankebut 2)

Mü´min erkekler ve kadınlar olarak islam dışı düzenlerin eĝitimleriyle öĝrendiĝimiz, cahili kalıntılarımızın üzerine bina ettiĝimiz iman ve inancımızı Allah (c.c)´nun nuruyla düzeltmeliyiz. „Asra yemin olsun ki insan gerçekten ziyan içindedir. Bundan ancak iman edip, salih amel işleyenler, birbirlerine hakkı tavsiye edenler ve sabrı tavsiye edenler müstesnadır. (Asr 1-3)“ Imam-ı Şafi´den nakledildiĝine göre Şafi (rh.a) „eĝer Kur´an´ın diĝer süre ve ayetleri nazil olmasa idi; sadece Asr süresinin ayetleri bir müslümanın hayatını tanzim etmesi ve kurtuluşa ermesi için yeterli olurdu.“ diyor.

Yarabbi inancımızı bozmaya çalışan ins ve cin şeytanlarının şerrinden bizleri muhafaza et. (AMIN)

Kewser

Hz. Ebu Bekir Es-Siddîq (r.a) (571-634)


Bûyina Hz. Ebu Bekir

Esas navê wî Abdulkabe ye, di pey ku bû musliman Hz. Pêxember nabê wî danî Abdullah û bî atîk (bi mana ji ezab hat azad kirin) û siddiq (bi mana durust, emîn, rast) hatiye leqeb kirin. Bi navê Ebu Bekir (bi mana bavê têjikê deva) meşhûr e. Ji qebîla Benî Teym e û di Murre b. Ka'b da neseba wî û Hz. Pêxember digihîje hev. Navê diya wî Ummul-xeyr Selma, navê bavê wî Ebu Kuhafe Osman e. Kunya wî Abdullah b. Osman b. Amir b. Amir ..b. Murra et-Teymî ye.

Du sal û çend meh li pey sala Fîl ( 571 ) li Mekkê hatiye dunyayê û salek an sê (3) sal ji Pêxember biçûktir e. Di beriya muslimantiya xwe da jî gelek xesletên wî yên qenc hebûne. Her wekî di heyata xwe da, araq venexwariye û îbadetê ji pûta ra nekiriye. Bi iffet û namûsa xwe, ji herkesî ra wek mînak bûye. Ji mezinên (naskiriyên) Mekkê bû û di ilmê dîrokî da gotina wî muteber bû.

Dema Hz. Muhammed (s.a.s.) dest bi teblîxa Îslamê kir, ji bawermendên mêr yên yekemîn yek jî ew bû. Yekemînê Xulefaî Raşîdîn û dîsan yekemînê aşereyê mubeşşere (xên ku mizgîna cennetê ji wan ra hat) bû.

Tucarîyê dikir, bi qasî 40.000 dîrhem sermayê wî hebû û dema bû musliman pirrê malê xwe di rêya Îslamê da xerc kir. Piştî bû musluman dest avêt îrşadê û bi wasita (daweta wî) wî Osman b. Affân, Zubeyr b. Avvâm, Abdurrahman b. Avf, Sa'd b. Ebî Vakkas ve Talha b. Ubeydullah bûn musluman.

Ji ber di dema hîcretê da ku bi Pêxember ra bû, Qur'an'a Pîroz jê behs dike. "yek ji wan her du yên şikeftê" (1)
Heta dema cenga Bedrê, kurê wî Abdurrahman netêda, hemî malbata wî bûbûn musliman. Bavê wî Ebû Kuhafe, hem xelîfetiya Ebu Bekir hem jî mirina wî dît.

HZ. Ebu Bekir di hemî jiyana xwe da qet ji Pêxember neqetiya. Ji zaroktî da dostiyek wî ya bi Pêxember ra hebû. Hz. Pêxember di gelek tiştan da bi wî dişêwirî. (Ibn Haldun, Mukaddime, 206) Ereba ji Ebu Bekir ra "wezîrê Pêxember digotin.


Muslimantiya wî:
Dema Hz. Pêxember ji çiyayê Hirayê hat, ew Ebu Bekir rastî hev hatin. Hz. Pêxember jê re pênc (5) Ayetên Sureyê Aleq xwend û xwest ew bibe musliman. Ebu Bekir jî hima bû musliman. Di pey Hz. Xetîcê ra yê duwemîn ku bû musliman ew e. Hz. Pêxember derheq wî da wiha dibêje: "Îmana hemî insana û ya Ebu Bwekir bi hev re werin wezinandin ya Ebu Bekir girantir tê". Ji ber ewî hemî mal û zemanê xwe di rê ya Îslamê da xerc kir.

Hz. Ebu Bekir di dewra xwe da gelek mirovên ji qebîlên mezin kir musliman. Her tim li hember muşrik û zaliman derdiket û mezlûman jî muhafeze dikir. Gelek koleyên ku bûbûn musliman û ji xwediyê xwe zulim ditîtin ewn kirî û azad kir, her weki Bilâl, Habbab, Lubeyne, Ebû Fuqayhe, Amir, Zinnire, Nahdiye, Ümmü Ubeys.Diya wî, jina wî Ummu Ruman û qîza wî Esma jî bûbûn musliman, lê bavê wî û kurên wî Abdullah û Abdurrahman hêj nebûbûn musliman. Dîsan bi wasita wî, Osman b. Affan, Sa'd b. Ebî Vakkas, Abdurrahman b. Avf, Zübeyr b. Avvâm, Talha b. Ubeydullah bûn musliman. Îbadetê xwe bi eşkeratî dikir û bi vî awahî 13 salan bi Pêxember ra li Mekkê mucadele kir. Bi angorê rîwayeta Hz. Aişê, dema emrê hîcretê hat Hz.
Ebu Bekir giriya. (2)

Dema behsa Miraca Pêxember belav bû muşrikên Mekkê çûn bal Ebu Bekir û jê pirsin. Hz. Ebu Bekir got: "Eger va gotina Pêxember gotibe raste û ez pê bawerim. Bi vê minasebeta jê ra leqeba "siddiq" hat dayîn. Bi tabîra Qur'anê "Ew çi hevalekî qenc e" jê ra hat gotin. (3)

Hîcret:
Hz. Pêxember Ebu Bekir girt cem xwe û berê xwe dan Medînê. Qîza Ebu Bekir Esma xwarin ji wan ra hazir kiribû. Piştî Ji Mekkê derketin, di bin seroktiya Ebu Cehil da grubekî mirov dan pey wan û li wan digeriyen. Dema Hz. Pêxember û Ebu Bekir hatin ba şikeftê, pêşî Ebu Bekir şikeftê kontrol kir û dûv re Pêxember çû şikeftê. Muşrikan mala qîza wî serobin kirin û pirsa herdukan dikirin, lê Esmayê ji wan ra ciyê herdukan negot. Dema muşrik hatin derê şikeftê, bi angorê te'bîra Qur'anê Pêxember wiha digot: " Tu xemgîn nebe, lewra Xwedê bi me ra ye" (4)

Hz. Ebu Bekir dibêjê: "Ez û Hz. Muhemmed em di şikeftê da bûn. Demek muşrik hatin ber derê şikeftê û lingên wan dixûyan, ez tirsiyam min ji Pêxember ra got. Pêxember got: "Huş be (deng neke) ya Ebu Bekir, mirov du heb heval bin û yê sisiya jî Xwedê be çi xem heye"?

Piştî sê (3) rojan her du ji şikeftê derketin û berê xwe dan Medînê û gihîştin Kubayê. Sê rojan jî li Kubayê man. Dûv re çûn Medinê. Ebu Bekir û hinek Sehabiyên Kîram ji germa li Medinê nexweşketin. Pêxember ji wan re dua kir û got: " Ya Rebbî Te çewa Mekke bi me dabû hezkirin wisan jî Medînê bi me bide hezkirin."

Daweta Hz. Pêxember û Aişa qîza Hz. Ebubekir li Medînê kirin û gelek mesref ji teref Hz. Ebû Bekir va hate dayîn. Biratî di navbera muslimanan da çêbû. Harise b. Zeyd bû birayê Hz. Ebu Bekir.

Hz. Ebu Bekir di çêkirina mizgefta Nebî da wek karkirekî kardikir û carnan jî bi mifreza (seriyye) ra derdiket û ji dijminan xeber distendin.

Di hemî cengên ku Pêxember diçûyê (xezwe), Hz. Ebu Bekir li cem Wî cîh digirt. Wekî herba Bedr, Uhud û Xendeqê. Wek din jî di cenga Mureysî, Qureyza, Xeyber, Mekke, Huneyn û Taifê da jî, bi Pêxember ra bû. Ji xêrê van cengan, derdorê 30 heb cengên din da jî, wî li kêleka Pêxember cîh digirt. Hetta di cenga Bedrê da kurê wî Abdurrahman bi muşrikan ra bû, lê wî terka Pêxember nekir û li hember kurê xwe şerr kir. Doz ne doza eqrebatiyê bû! Doz doza Xwedê û Dînî Wî bû. Bi vê minasebetê gelek sehabiyan wek Hz. Ebû Bekir bi eqrebayên xwe re şerr dikirin. Wekî apekî Pêxember Hz. Hemze li kêleka Pêxember bû yê din (Abbas) jî bi muşrikan ra bû. Dîsan birarzîkî Pêxember (Ubeyde) li kêleka wî, yên din wek Ebu Sufyan û Newfel bi muşrikan ra bûn. Hetta mêrê qîza wî Ebul-As jî li hember Pêxember şerr dikir.

Di sala 9.ê hicretê da li Medinê qitlixî çêbû. Di wê demê da dewleta Bizans dixwest ku herêma Şam û Hîcazê dager bike. Ji bo vî cengê Pêxember tedarika cengê dikir, lê ji ber qitlixiyê lê zor dihat. Hz. Ebû Bekir hemî malê xwe di vê cengê da hibeyê Pêxember kir, ku ji bo doza Îslamê were serfkirin. Di sala 10 ê hicretê da Heccul-Weda' hatkirin û di sala 11 da jî Pêxember nexweş ket.

Xelîfetiya Hz. Ebû Bekir:
Piştî nexweşiyê Pêxemberê me di 13 Rebiyülewwel ( 8 Hezîran 632 roja Duşemê wefat kir. ) Ku wefata Hz. Pêxember belav bû, gelek sihabiyan xwe şaşkirin û nizanîbûn çewa bikin. Hetta Hz. Omer got: "Muhammed wekî Musa çûye bi Xwedê ra diaxive. Kî bêje Muhemmed miriye ezê destên wan jêkim.
(di hinek riwayetan da serê wan jêkim).

Hz. Ebu Bekir dema bi mirina Pêxember hesiya û hat bal cenazê Pêxember, eniya Wî maçkir û got: "Dê û bavê min bi qurbana te bin, tu di mirina xwe da jî wekî jiyana xwe rind î (qencî), bi mirina te pêxemberî dawî lê hat, şan û şerefa te ewqas mezin e ku mirov nikare li ser te bigirî. Ya Muhammed tu li bal Xwedê me ji bîr nekî û bila em her tin di bîra te da bin." Dûv re derket derva û Hz. Omer kerr kir. (da sekinandin). Berê xwe da muslimana û got: " Ey gelî însanan, Xweda yek e, ji Wî bêtir Xweda tunene, Muhammed benî (ebd) û qasidê Wî ye. Heqîqet li meydanê ye. Kî ji Muhammed ra benîtî kiribe, bila ew bizanibin ku Muhammed mir, Kî jî, ji Xwedê ra ebdîtiyê dike, bila bizanibin ku Xwedê sax e, baqî û ebedî ye. Ez dixwazim vî emrê Xwedê bînim bîra we:
"Muhammed sirf qasid e emrê me ye û di beriya wî da peygamber hatine.
Ger bimire an jî bê kuştin hunê para da bizvirin? Êdî kîjan para da bizvire ewa tu ziyanê nade Yezadn. Bi rastî Yezdan wê sipaskaran xelat bike." ((5)
Kî Kitêba Xwedê û Sunnetê Resûlê Wî zexm bigire rastiyê dibîne, kî van her du ya ji hev biqetîne rêya xwe şaş dike, şeytan bi mirina Pêxember we nexapîne, we ji dînê we neke, firset nedin şeytan ku bi we re bikeve têkilayê." (6)

Piştî vê xeberdanê Ebu Bekir bi techîza cenazê Pêxember va meşxûl dibû. Ensar li Seqîfa Benû Saîde civîyabûn û dixwestin Sa'd b. Ubeyde yê reîsê qebîla Hazrec, bikin xelîfe li pey Pêxember. Hz. Ebu Bekir, Omer, Ebu Ubeyde û hinekên din ji muhaciran girt û çûn Benû Saîde yê. Li wir di derheq xelîfetiyê da hinek muzakere û nîqaş hate kirin. Ebu Bekir di navbera Omer û Ebû Ubeyde da sekinîbû. Bi destên herdukan girt, bilindkir û xest sehabe ji van herdukan yekî bikin xelîfe. Wî qet behsa xwe û xelîfetiyê nekir. Piştî vê xeberdanê, Hz. Omer derket holê û got; "em dixwazin Ebu Bekir bibe xelîfe û em vay jê re bey'et dikin". Bi vê tevgera Omer wanên wir hemî ji Ebu Bekir ra bey'etê kirin.
Rojek li pey vê bey'etê, di mizgefta Pêxember da, Hz. Ebu Bekir xutbekî xwend û herkesî jê re bey'et kirin. Ji bo defna cenazê Pêxember jî, hinek îxtilav di nava sehabiyan da çêbû, lê Hz. Ebu Bekir feraseta xwe bi kar anî û got; Pêxemberê me wiha ferman dike: "Kîjan Pêxember li ku bimire, li wir tê definkirin". Bi vî awahî ev îxtilafa jî ji nava sehabeyan rabû. Sehabeyan nimêja cenaze bê îmam li ser Pêxember kirin, ji ber ku di huzûra Wî da, kesî nedixwest îmamiyê bike!

Dibêjin ku di vê demê da Hz. Alî bi tevî Benî Haşemiyan û terefdarên wan, li mala Hz. Fatîmeyê civiyabûn û dibêjin ku Hz. Alî demekî bey'et nekiriye. Lê piştî xutba Hz. Ebu Bekir bi lez hatiye û bey'et kiriye. (7)

Ji vî tê zanîn ku ew rîwayetên ku dibêjin "Hz. Alî çend meha ji Ebu Bekir ra bey'et nekiriye" rast nîne. Her çiqas zeman zeman di navbera sehabiyan da îxtilaf çêbûbin jî, ev îxtilafana ji exlaq û karekterên sehabiyan tên, ne ji bo meselekî din. Mesela exlaqê Hz. Ebu Bekir pirr nerm bûye û yê Hz. Omer sert bûye. Carnan di hinek meselan da wek hev nefikirîbin jî, lê di dawî da li ser mijarê qirarên wan yek bûye. Di kargeriya Hz. Ebu Bekir da, sehabe tim jê re bûne destek, wekî di herba "Ridde"yê da Hz. Alî û Zubeyr b. Awwam di fikra Ebu Bekir da bûnin. (8)

Ji xelîfetiya Hz. Ebû Bekir ra î'tiraz tuneye. Her çiqas Pêxember di derbarê xelîfetiyê da tu wesiyetek nekiribe û tişt nenîvîsandibe jî, di derheq Hz. Ebû Bekir da gotinên Wî yên qenc hene. Di mizgeftê da derheq fezîleta Hz. Ebû Bekir da axiviye û di nexweşiya xwe da, ewî kiriye îmamê mizgeftê.

Piştî wefata Pêxember, Hz. Fatma hat cem Ebû Bekir ji boy mîrasê, Hz. Ebû Bekir got: "Pêxember çi kiribe bê şubhe ez jî wî bikim, şûn ve nemînim". Bi vî awahî her çiqas qîza Pêxember be jî di muamelên Îslamê da ferqa wê û kesên din tuneye. Di tetbîqa karên dewletê da, ji rê ya Pexember neqetiyaye. (9)

Ji vî jî tê zanîn ku, sehabeyên Pêxember çiqas girêdayê bi Sunnetê Pêxember va nin. (10)

Dema Hz. Ebû Bekir bû xelîfe, çû mizgeftê û ji sehabiyan ra got: "Ez yê we yê qenc nînim, lê îro ez hatime hilbijartin ji bo kar û barên we û bûm serok ji we re. Ger min wezîfa xwe qenc pêk anî, ji min ra alîkariyê bikin, ku min şaşîtî kir, rê ya rast bidin ber min; muddeyê ku min ji Xwedê û Resûlê Wî ra îtaet kir, hun jî îtaeta min bikin, ger min îsyan kir, ne pewîste ku hun îtaeta min bikin." (11)

Di dema Hz. Ebû Bekir da:
1- Bi murted û yên digotin "em nimêj dikin û zekatê nadin" şerr kiriye û wan îslah kiriye.
2- Bi pêxemberên derewîn (wekî Esvedu'l-Ansî, Museylemetü'l-Kezzâb, Secah, Tuleyha) ra şerr kiriye û wan ji holê rakiriye.
3- Zekat tekrar hatiye civandin û li musteheqa hatiye belav kirin.
4- Arteşa Usame ya ku di dema Pêxember da hatibû amade kirin, şand Urdunê û îsyanên li Bahreyn, Umman, Yemen û Muhrê destpêkiribûn hatin pelişandin.
5- Di hundir da, çewa bi nebaşan ra mucadele didomand, wisan ji derve jî bi du heb dewletên şehînşahîtî yên mezin ( Îran û Bîzans) ra şerr bûye û Hîre, Ecnâdîn, Enbâr, Iraq û Sûriye hatine fetih kirin.

Di dema cenga Yermukê da, Hz.
Ebû Bekir wefat dike.
Wesiyeta wî ya ji Arteşa Îslamî ra pirr giranbiha ye: "Têkilî jinan, zarokan, pîr û kalan nebin, darên fêkiyan nebirin, cîh û waran xirab nekin, ji heddê xwe dernekevin û netirsin"

Komkirina Qur'an'a Pîroz:
Di herbên murtedda da gelek ji katibên wehyê, hafiz û qurra şehîd ketibûn. Hz. Omer xwest ku Qûr'an bê komkirin. Di serî da Hz. Ebû Bekir li fikra Hz. Omer germ mêzenekir. Lê dûv re, fikra Hz. Omer qenc dît. Di bin seroktiya Zeyd b. Sabit da heyetekî sazkirin û Ayetên Qur'anê yên ku berê li ser kevirên spî, belgên darên xurma, çermên xezalan hatibûn nivîsandin tev civandin serhev. Di heyetê da hafizul-Qur'an rûniştîbûn û kî ayet baniya, bi şahidtiya şahidan dihat qebûlkirin û bi hafizan dihat te'kîd kirin. Bi vî şiklî, Qur'an hat topkirin jê ev mushefa di dest me da hat ortê. Ev Mushefa di dest Ebû Bekir da ma heta ku mir, dûv re ket destê Hz. Omer, dûv re jî ket destê qîza wî, jina Pêxember Hz. Hefse. Di dema Hz. Osman da, Mushef hat pirrkirin û li hemî herêmên Îslamî hat belavkirin.

Wefata Hz. Ebu Bekîr:
Hz. Ebû Bekir di 13 ê sala Hîcrî di serê meha Cemaziyelaxir da nexweş ket û Hz. Omer di şûna xwe da îmam te'yîn kir. Bi sehabiyên Kîram ra îstişare kir, got; "ez Omer ji xelîfetiyê ra minasib dibînim".
Hinekan ji ber sertiya exlaqê Hz. Omer îtiraz kiribin jî, Hz. Ebû Bekir wan îqna kir û hemî bi fikra wî razîbûn. Di saxiya xwe da ahîdnama xelîfetiya Hz. Omer bi Hz. Osman
da nivîsandin û bi gelekan jî da îmzakirin. Demek şûn ve di 63 saliya xwe da wefat kir, wekî dostê xwe yê Hz. Pêxember! Bi angorê wesiyeta wî, li kêleka Pêxember hat defin kirin û hevaliya wî di gorrê da jî, bi Pêxember ra dewam dike.

Şexsiyet û karekterê Hz. Ebû Bekir:
Bi duristî û bi teqwa xwe pirr pêşve bû, xweyî exlaqekî nerm, însanekî mutewazî bû, pirr difikirî lê hindik diaxivî. Bi angorê rîwayeta Hz. Aişê; mirovekî çav bi hêsir, dil bi xem bû. Mirovekî rû spî, sakin û rûyê xwe bi hinê boyax dikir. (12)

Di dema cahiliyê da jî, herkes pê bawer bû û wî di mijarên malî da, ji xwe re hakem qebûl dikirin û pê dişêwirîn. Hemî malê xwe di rêya Îslamê da xerc kir û di dema nexweşiya xwe da wesiyet kir, ku hemî meaşên wî yên di dema xelîfetiyê da sitendibû û hemî erdên wî tev werin firotin û îadeyê beytulmalê bikin. Dema wefat kir, ji xêrî devekî û kolekî tu tiştekî wî tunebû. Di saxiya xwe da, bi çar jinan ra zewicîbû û şeş zarokên wî hebûn.(13)

Hz. Pêxember di saxiya xwe da pirr medhê Hz. Ebû Bekir dikir her wekî:
"Ger min ji xwe re ji însanan dost bigirtana minê Ebû Bekir bigirta" (14)
Pêxember di nexweşiya xwe da hemî deriyên mizgeftê girtibû, lê derê Hz. Ebû Bekir vekirî hîşt, ev jî dide nîşandayîn kû qedrê wî li cem Pêxember bilind bû.
Hz. Ebû Bekir ji Qur'an û Sunnetê baş fêm dikir, ji wî ye jî di dewra wî da muxalefeta wî bi Nass"ê ra nahatiye dîtin, her wiha di dema wî da tu fitneyî jî çênebûye. (15)

Wî digot: "Lêbelê ez tabiê Pêxember im, ez nikarim ji nû ve hinek tiştan (qanûnan) deynim. (16)

Ewî zatî pirr hindik, bi tenê 142 Hedîs rîwayet kiriye. Ji ber ku ditirsiya û digot "dibe ku ez tiştek şaş bêjim".

Hinek gotinên Hz. Ebû Bekir:
1- Hz. Pêxember bi wehyê dihat parastin, lê yê min şeytanekî min heye û qet terka min nake.
2- Di karên xwe yên bi xêr da lez bikin, lewra ecelekî pirr bi lez li pey we tê!
3- Ew gotinên ku ji bo Xwedê nayn gotin, tu xêr di wan da tuneye!
4- Ew kesên ku ji lomê xelkê ditirsin û heqiyê nabêjin, di wan da tu xêr tuneye!
5- Sirrê emelî însan, sebr e!
6- Ji xêrî îmanê, ji tendurûstiyê çêtir tu nîmet tuneye!
7- Beriya ku hun ji hesab (bers) nehatin pirsîn, hun bi xwe ji xwe hesab bipirsin! (17)

--------------------------------------------------------------------
1- Tewbe/40
2- Ibn Hisâm, es-Sire, II, 485
3- En-Nisa/69
4- Et-Tewbe/40
5- Alî Îmran/144
6- Ibn Hisâm, es-Sire, IV, 335; Taberî, Târih, III, 197,198
7- Taberî, Târih, III, 207
8- Ibn Kesir, el-Bidâye we'n Nihâye, V, 249
9- Taberî, III, 220
10- Ibn Teymiye, Minhâc'üs-Sünne, III, 230
11- Ibn Hisâm, es-Sire, IV, 340-341; Taberî, Târih, III, 203
12- Ibnü'l Esir, el-Kâmil fi't-Târih, II, 419-420
13- Tabakat-i Ibn Sa'd, VI, 130 vd.; Ibnu'l-Esir, II, 115 vd
14- Buhâri, Salât, 80: Müslim, Mesâcid, 38: Ibn Mâce, Mukaddime, II
15- Buhâri, Fedâilü'l-Ashâbi'n-Nebî, 3
16- Taberî, IV, 1845; Ibn Sa'd, III, 183
17- Ebû Nuaym, Hilye, l

Bi yazlıkta bir kurbaĝa – M.Nureddin

( Yüksektan atıp yalan söyleyenler için )

İnsanlarda yaygın olan bir hastalık var, yalan, kibir, gurur ve kendini beĝenme!...
Bu hastalık hemen hemen birçok insanda var, ama bazılarında psikolojik bir hastalık haline gelmiştir. Oturdukları heryerde ve gittikleri her yerde bu hastalıklarını ortaya koyarlar. Özellikle geçmişiyle övünen, helede kimsenin kendisini önceden tanımadıĝına inandıĝı meclislerde gelde görün zavallıyı neler anlatmazki!.. „Ben memlekette aĝayken, benki valiyi, kaymakmı döven bir yiĝit, benki bir memlekete hükmeden hükümdar! Bakınki bugün Avrupa’da ne hallere düştüm” gibi palavralar atar, kendi içgüdülerini tatmin ederler!
Bu yazımda kibir ve gururun dini açıdan sakıncalarını ele alacak deĝilim, çünkü bugünkü konum bu deĝil. Belki ilerde bu konuyu bu yönüyle de ele alacaĝım inşallah.

Bugün bu yazımı hak etmedikleri halde kendi kendine gururlanan, kibirlenen ve kendisini şeyh, mela, aĝa, beg, siyasetmedar gören bazı insanları ele alacaĝım. Tabiki isim belirtmeyeceĝim, zaten amacım da şu veya bu kişi hakkında konuşmak ya da dedikodu yapmak deĝil. Amacım bu hususta birkaç söz söylemektir. Belki bu hastaların üzerinde az da olsa bir etki yapar da kendilerine gelirler! Ben bu tür hastalıĝa duçar olanları bir açıdan sazlıkta çalılar arasında dolaşan ve bir boĝa gören kurbaĝa misali, kendilerini fazla sıkmasınlar yoksa kurbaĝa gibi çatlayıp giderler diye uyarmak istiyorum.

Aĝalık, beylik ve şeyhlik müesseselerine düşman olduklarını hemen hemen her yerde açıklamaya çalışan ve farkında olup olmadan kendilerini şeyh veya aĝa yerine koymaya çalışan, bir başka tabirle kendilerini rüya aleminde görenlerin dikkatini çekmek istiyorum.

Bu aĝalık ve şeyhlik müesseselerinin ne kadar faydalı veya ne kadar zararlı olduĝu da ayrı bir konu. Bu müesseseleri tasvip edip etmemek de ayrı bir konu. Bence insanlar, Kutsal Kitabımız Kur’an-i Kerim tabiriyle eşit bir şekilde yaratılmışlardır, birbirlerine olan üstünlükleri ise, sadece takva iledir.

Ancak dünya hayatı hep bu şekilde devam etmemiştir. Bazen insanlar kendilerine gönderilen Peygamberler vasıtasıyla doĝru yolu bulmuşlarsa da, yine her yönüyle eski kültürlerini terketmemişlerdir. Eski alışkanlıklarını da yanında getirerek İslam’la birleştirmeye çalışmışlar ve kendilerine yeni bir din haline getirmişlerdir. Aĝalık sistemi de bu kültürlerden bir tanesidir.

Aĝalık sistemi elbetteki iyi bir sistem deĝildir, ancak bazı faydaları da yok deĝildi. Neden mi?

Hiç olmazsa her önüne gelen kendini aĝa, beg, şeyh veya alim ilan etmezdi. Herkesin bir mevkisi vardı, herkes ne olduĝunu bilirdi. Dünyanın feodal sistemlerle idare edildiĝi zamanlarda bu böyleydi ama, şimdi bu sistem iflas etti. Aĝalık iflas etti ama şimdi de yeni sahte aĝalar, sahte beyler, sahte dindarlar, sahte şeyhler ve sahte siyasetçiler ortaya çıktı, işin kötü tarafı da burada. Hani aĝa olsa ya da babadan sülalesi aĝa olsa ve bu insan da aĝalık iddiasında bulunsa belki az da olsa haklı görülür. Ya babası rencber olanlar! Ya babası çoban olanlar, ya sülalesi toptan işçi olanlara ne demeli?

Özür dilerim sözlerim yanlış anlaşılmasın! Ben rencberliĝi, çobanlıĝı, işçiliĝi hakir görmüyorum, küçümsemiyorum. Özellikle de saygı duyuyorum. Hatta ben de bir rencber ailesinin çocuĝuyum, işçilik yaptım bundan utanmıyorum hatta gurur duyuyorum. Kendilerini yurtsever gören ve hatta Kurdistan davası için mücadele eden bazı şahısların yeri geldiĝinde cemaat ve toplumlarda (düĝün, gece, sünnet, mevlid ve benzeri yerlerde) hakları olmadıkları halde kendilerini aĝa kabul ettirmeye çalışanlara sesleniyorum! „Ne iseniz o şekilde kendinizi tarif edin, yalanlara, palavralara ne lüzüm var? Hele hele ihlaslı insanları kendi yalanlarınıza şahit tutmayın, inanın ki siz bile yalanlarınıza inanmıyorsunuz! Cemaat nasıl inansın? Eĝer sizin yüzünüze birşey söylemiyorlarsa, o onların kendi ailelerinden aldıkları temiz eĝitim ve terbiye icabıdır. Yoksa kimsenin sizi insan yerine koyduĝu yok ama haberdar deĝilsiniz galiba!

Memleketimiz Kurdistan’da yine herkes birbirini tanıyor ve kimin ne olduĝu belli olsa da, Avrupa’da tam tersine herşey karışık.

Kendisni aĝa ve siyasetçi ilan eden birsürü sahte mahluklar türedi. Babası ajan, annesi, bilmem ne! Kardeşi tim, amcası korucu ve işin mühim tarafı da, kendisi Avrupa’ya gelinceye kadar devletle işbirliĝi yapan, düzenin partileri kapısında köle gibi çalışan, onlara yaranmak için köylüsünün, akrabasının oylarını satan sahte siyasetçiler!

Memlekette kanı beş para etmeyen, şahsiyetsiz insanlar burada kendilerini aĝa ve beg ilan ediyorlar. Yine bulundukları kurum ve kuruluşlarda görev icabı biraz hürmet gören insanlar, kendilerini insan saymaya başladılar. Hani derler „kûçik di bin siya erebê da dikeve zendike ku ew siya, siya dêla wi ye.“ (köpek araba altında yatarken, arabanın gölgesini kendi kuyruĝunun gölgesi sanırmış)

Bazı kurnaz insanlar da vardır ki, öyle yalan söylüyorlar, öyle atıyorlar ki inanmak için düpedüz ahmak olmak gerek. Üstelik bu yalanlarına toplum içinde başkalarını da kendilerine şahit gösterirler. Toplum içinde ailenden aldıĝın terbiye icabı onu kırmak istemezsin, yalanlamak istemezsin ama, o bir türlü anlayamıyor ve habire dayatıyor.
Bire zavallılar!... Biraz az atın da civcivler yesin derler!

Hani derler ya, adamın biri daĝda gördüĝü arslandan bahsediyormuş. Oĝlu demiş „baba cemaat içinde çok yalan söylüyorsun bazen hiç kimse inanmıyor. Bir dahaki sefere sen yalan söylerken ben öksüreceĝim sen biraz aşaĝı inersin, böylece ortayı idare ederiz.“

Baba-oĝul anlaşmışlar. Yine birgün adam cemaatte kendi hünerlerinden bahsederken:

„Efendin ben geçenlerde bir arslan gördüm, inanırmısınız kuyruĝu tam 10 metre idi.“ Çocuk öksürmüş „ehh demiş 10 yoksa da 5 metre verdı.“ demiş. Çocuk yine öksürmuş, „Eeee 5 olmazsa da 2, 5 vardı“ deyip çocuĝun her öksürüĝü ile biraz aşaĝı iniyormuş. „Eh canım 2,5 yoksa da mutlaka bir metre vardı, yok yarım metre vardı“ gibisinden.....

Ama bizim yalancı aĝa ve beyler bunu da anlayamazlar!
Sen öksürdükçe onlar deĝil aşaĝı, yukarı çıkıyorlar.
„Efendim ben memlekette aĝa idim!“ Sen öksürüyorsun, o biraz daha yukarı çıkıyor „zaten babam da aĝa idi“ Sen öksürmeye devam ettikçe, o yukarı çıkmaya devam ediyor! „Efendim benim memlekette şu kadar malım vardı, 1000 tane koyun, beşbin tane deve, bilmem ne kadar şu veya bu!...

Peki sormazlar mı adama „mademki o kadar zengin ve maldar idin de buraya Alman sosyalamtının (fakir-fukara fonu) kapısında ne işin var?.. Attıĝın yalanlara başkalarını şahit tutarak nereye kadar varacaksın?
Bilmezmisin aĝalıĝın şartları var!
Başkaları senin karektersiz şahsiyetine boyun eĝmek veya sana hizmet etmek zorundamıdırlar? Bunları neden anlamıyorsun?...

Bırak kendi kendini methetmeyi de, eĝer sende methedilecek birşey varsa bırak ta halkımız seni methetsin! Birgün o yalanlarınla kurbaĝa misali çatlayıp gideceksin de kimse ardından rahmet bile okumaz, hatta bazıları şu dari dünyadan bir pislik gitti de kurtulduk diye sevinmesinler! Hani derler ki;

Bi yazlıkta bir kurbaĝa
Görmüştü bir büyük boĝa
Ben de kendimi biraz sıkar
Olurum bir boĝa kadar
Kurbaĝa kendini sıktı biraz
Dediler ki bu çok çok az
Bu kadarla boĝa olunmaz
Biraz daha gayret etti
Çatlayarak öldü gitti.
 
01.04.2001

M.Nureddin Yekta

Kürd Talebe Cemiyetinin Beyannamesi

Kürdler bir zamanlar büyük ve ilerlemiş bir milletti. Bugün her millet, ilimde, zanatta, ticarette, ziraatte sin derece ilerlemiş olduğu halde Kürtler geri kalmıştır. Her milletin yüzlerce mektepleri, medreseleri, o mektep ve medreselerde tahsil ve ilim eğitimi gören binlerce çocukları; zanaatın, ticaretin, ziraatın kısaca iyi ve rahat yaşamanın yollarını öğrenmektedirler; bir çok kitapları ve yayınları vardır. Biz Kürtlerin bunların hiçbirinden haberi yoktur. Bundan dolayıdır ki herkes bize türlü iftira ve isnadlarda bulunuyor.

Bizler bu durumdan kurtulmak için artık bir an evvel böyle şeylerden haberdar olmalı ve hemen çaresine bakmalıyız. Zaten yüce dinimiz müslümanlara ilim ve zanaat öğrenmeyi, ilerlemek ve saadet içinde yaşamayı emrediyor.Cenab-ı Hak Kur'an-ı Kerim'inde bütün müslümanlara tahsil, ilim ve yeneteklerini geliştirmeyi farz kılıyor. Biz Allah-u Teala'nın iradesine itaat etmek istiyorsak ilim için, zanaat için ilerlemek için çalışmaktan başka yol olmadığını iyice anlamalıyız. Cenab-ı Hak Kürtlere her türlü zeka ve yeteneği vermiştir. Biz çalışmakla pek az zaman içinde pek çok ilerleme kaydederiz. Öncelikle dünyanın halini anlayarak işe başlayalım: Kürtlerin hali hepimizce malumdur. Çalışmak gerektiği de aşikardır. Bu konuda uzun uzadıya söze gerek yoktur.

Bugün büyük, küçük, zengin ve fakir her Kürt, dinine ve milletine olan borcunu yerine getirmek için çalışmalıdır. Ayrı ayrı çalışmak hiçbir şey sağlamaz, en iyi ve en faydalı yol, birleşerek çalışmaktır. Yeni uyanmaya başlayan uluslar ilk başta cemiyetler kurarak işe başladılar. Neticesinde de milletlerini ilerletip muratlarına erdiler...

İstanbul'da medrese ve mekteplerde tahsil, ilim ve yeteneklerimizi geliştirmek için toplanan biz Kürt gençleri milletimize ve dinimize olan görevlerimizi yerine getirmek için Kürt Talebe Hêvî Cemiyeti adı ile bir yapı oluşturduk. İki yıldan beri bu yapı elinden geldiği kadar çalıştı. Bugün de Kürt milletinin huzuruna çıkarak amaçlarını iyice anlatmak istedi. Cemiyetimizin amaçları şunlardır:
1-Kürt talebesini birbirine tanıştırarak ve onları birleştirip ortak çalışmaya yöneltmek.
2-Kürt dili ve edebiyatını açığa çıkarmak.
3-Kürdistan'da medreseler, mektepler açmak, camiler yapmak.
4-Fakir Kürt çocuklarını mekteplerde okutmak, onlara yeteneklerini geliştirmek şansını vermek, fakir olanlara yardım etmek.
5-Kısaca Kürtlerin refah ve mutluluğuna çalışmak.

İşte meydana getirmek için gece gündüz çalıştığımız bu amaçlar bizce son derece önemlidir.
Her yıl İstanbul'a ve başka yerlere Kürdistan'dan birçok talebe geliyor. Bu talebeler gittikleri yerlerde memleketlerindeki rahatlığı bulamıyorlar. Halbuki buralarda bir çok Kürt talebesi bulunduğu halde, bunlar birbirilerini tanımadıklarından birbirlerine de yardım edemiyorlar. Bin türlü eziyet ve sıkıntılara uğruyorlar. Dolayısıyla eğitimlerini yapamıyorlar. Bunlar birbirleriyle tanışırlarsa şüphesiz fazla zorluk çekmezler; iyi de tahsil yaparlar. İşte cemiyetimiz talebeleri birbirine tanıştırmaya bu nedenlerden dolayı çalışmaktadır.

Sonra her milletin bir dili vardır. O dille konuştuğu gibi onunla yazı da yazar ve kitaplar basar. Eskiden Kürtlerin hem okumak ve hem yazmak hem de konuşmak için mükemmel bir dilleri ve bu dille yazılmış bir çok kitapları varken, sonraları gitgide unutulmuş, yalnız şehirlerin dışında konuşmak için kullanmaya başlanmış. Böylece Kürtçe de eski önemini yitirmiştir. Halbuki yarım lisanlı bir millet olmaz. Böyle bir millet ne ilim öğrenebilir, ne de yeteneklerini geliştirebilir. İşte Kürt dilini okuma ve yazmaya elverişli bir dil haline getirmek, bu dilde kitaplar yazarak Kürdistan'ın her tarafına dağıtmak böylece Kürtlere ilim ve marifet öğretmek cemiyetimizin birinci amaçlarındandır.

Kürtlerin bugünkü düşkünlüklerinin sebebi cehalettir. Bunu yıkmak için küçük yaştaki çocuklar için mektepler açmak onları dinine, devletine ve milletine hizmet edebilecek surette yetiştirmektir.

Kısaca cemiyetimizin amacı müslümanlığı kabul etmiş olan Kürtlere ve dolayısıyla dinine ve devletine hizmet etmektir. Yaşamak, ilerlemek ve özellikle sefaletten kurtulmak isteyen bir millet herşeyden evvel bu amaçlara ulaşmak için çalışmalıdır. Kürtler azim ve dürüstçe çalışırlarsa az bir zamanda mutlaka ilerlerler. Bu işleri yapamayar bir millet hiçbir şeydir, yapabilen bir millet ise bütün saadetlere adaydır.

Talebenin ortaya çıkarak bir cemiyet kurmaları ve Kürtlere hitap etmeleri bizde ilk defa görülen bir şeydir. Bizim maksat ve niyetimizin açıklığı ve ciddiyeti hiç şüphe götürmeyecek ve her Kürdü dayanışmaya sevkedecek derecede aşikardır. Bir bütün milletimizin menfaati adına yine milletimizden muhtaç olduğumuz dayanışmayı istiyoruz.

Ey Kürt Uleması ve büyükleri!
Yukarda söylediğimiz şeyleri şüphesiz siz bizlerden daha iyi bilirsiniz. Kürtlerin ne halde bulunduğunu ihtiyaçlarının neler olduğunu daha iyi anlayabilirsiniz. Dolayısıyla size yol göstermek, akıl vermek cüretinde bulunmayız. Yalnız müsaadenizle şunu diyeceğiz ki, Kürt büyüklerinin, Kürtlük için bu ana kadar anlayamadıkları bir şey varsa o da aralarındaki nifak ve anlaşmazlıklardır.

Bu sorun, Kürtlerin saadetine en büyük engeldir. Kürt ulema ve büyüklerinin bugünkü dini ve milli görevlerinden daha ağır bir görev yoktur. İslamın geleceği sizlerin ellerinde... Bunu anlamak herkesten önce sizlerin yükümlülüğündedir. Bir okul açmak ve birkaç fakir ve zeki çocuğa zanaat ve marifet tahsil ettirmek, bir kitap basmak... milletin ilerlemesi için gerekli olan bütün bu şeyleri sizden başka kim yapabilir ve kimin görevidir?..

Cenab-ı Hak herkesin günahını kendisinden soracaktır. Herkes payına düşen dini ve milli görevleri yerine getirmelidir. Milletinize hizmet etmeyi sizden önce başkalarından beklemeyiniz. Böyle bir davranış millete hizmet etmekten kaçınmak manasına gelir. Bir kere düşünmelidir ki bugünkü refah ve saadetiniz yüz çevirdiğiniz bu millet sayesindedir. Bu hizmeti yerine getirmede engel olan nedir?

Bugün Kürtlük için çalışmak ve çalışanlara yardımcı olmak sizler gibi yüce mevkilerde bulunan insanlara düşmektedir.
İşte ey muhterem büyüklerimiz, bu amaçların yüceliği bu gençlerin berraklığı, bu milletin ihtiyacı karşısında hanginiz yardım etmekten kaçınacak. Hanginiz milletinizin dert ve ihtiyaçlarına karşın uzaktan hissiz olarak bakacaksınız? Bunun için son söz olarak diyeceğiz ki; sizler Kürtler'de uyanan bir hayatı, ışıldamaya başlayan bir nuru himaye etmek görev borcunu yerine getirmek isterseniz işte karşınızda geniş bir hizmet sahası...

İşte (Kürt Talebe Hêvî Cemiyeti) artık müslümanlığın kurtuluşu ve selameti sizlerin idrakine bağlıdır.
Adres: İstanbul'da Şehzadebaşı'nda Kürt Talebe Hêvî Cemiyeti.
* * * * * * * * * * * *

--------------------------------------------------------------------------------
Kaynak: Hetavi Kürt, Sayı:3-4, Sayfa:1-4,1915
SERBESTî Aylık Siyasî Fikir Dergisi,Sayı: 3, Şubat 1999,DOZ Basım ve Yayın Şirketi,İstanbul,Türkiye

Helebçe! - Mehmûd Merwan

Sal, 1988
Di meha Newrozê de
Şehîd diket bajarê Kurd
Helebçe!
Li ser qiraxê Dîjle,
Li ber ava Feradê
Zuha dibûn çavên me

Ji ber hesreta avê
Terikîbûn lêvên me
Ji ber xewa mirinê,
Qerimîbûn laşên me!
Min nikaribû,
Nikaribûm bifiriyama,
Bilêdana dilê xwe.

Min nikaribû ne ji Dîjle
Ne jî Ferad a xemgîn
Vexwara qurteke av
Li Çiyayên Zagros,
koç daniye jana min
Li Helepçe!
canê xwe da cana min
Newroz e newroz e
Bigrin dîlan û şahiyan
Nekin girî û şîna min
Bila fedayê welat be
jîna min
Nevemrînin agirê ser dilê min!
Zarok dimirin,
Kulîlk vedimirîn
Di himbêza dayikên bi aram de
bi zarîn
Hêsîr ketibûn ji mirinê re!
Ji mirinê re
Teyr û dar û tev jîndar
Di himbêza Newrozê de.

Bi gef û gurr
Jehrî bar dikirin bi ser me de
ewrên xayîn
Li ezmanan bombeyên kîmyayî
Li ezmanan mirin û hêvî
li hev geriyan
Mirin û hêviyên ser bi xêlî

Mehmûd Merwan

Gençlik ve Zaman – H. Gül

Her fırsat buldukça tefekküre dal
Ahiret aleminde ibret ve hisse al
Her zaman eline geçmez iş buhal
Geçen zamanların kıymetini bil!

Her an imtihandasın bunu unutma
Her geçen gününü asla bir tutma
Saniyelerini bile yabana atma
Geçen zamanların kıymetini bil

Konuk için evin temiz oluna
Ölüm için bedenin temiz buluna
Allah bu kaderi yazmış kuluna
Geçen zamanların kıymetini bil

Ölüm Hakk’ın davetsiz misafiri
Bir gün beden kapımızı çalacak
Ne müslüman dinler nede kafiri
Geçen zamanın kıymetini bil

Elinden tesbihini boşa döndürme
Zamanı değerlendir boşa öldürme
İçindeki iman nurunu söndürme
Geçen zamanların kıymetini bil

En ufak bir örnek alırsak ele
Kelime-ı Tevhid yaraşır dile
Cennetlik edebilir seni bu bile
Geçen zamanların kıymetini bil

Öyle ise neyine gerek boş sözler
Hakk’ın rızasına dikilsin gözler
Ecel gölge gibi hep seni izler
Geçen zamanın kıymetini bil!

Gülsek sevinsek te zamanı yoktur
Üzülüp ağlasak ta amanı yoktur
Ne kadar avunsak ta gümanı yoktur
Geçen zamanların kıymetini bil

Dönüşü olmayan yolda yürürsün
Senden önce gidenleri görürüsün
Öyle ise neden aylak durursun
Geçen zamanların kıymetini bil

Olmasın gayretin hepsi dünyevi
Yarısı da oluversin sonsuz uhrevi
Bu dünya ahirete hazırlık evi
Bütün ilimlerin kıymetini bil!

H. Gül
Heviya derengketi - Hejarê Kurd

Bi ser xwe da di mijûlim
dikeviim nava dirokê
ji serê çiyayê bilind
xwe berdidim.. nava şax û newala
şax û newalên kûr û dirêj
lê dikolim lê digerim
dibînim, li ser lat û zinaran
çêkiribûn

Medya, Koti, Cotî Kalhor,
delal, eyşan, Egit,
Ehmedê Xanî, Feqiyê Teyran,
Xec û Siyamend, Mem û Zîn
çakûçê Kawa.. Cure cûre
dibin rûpelên dîrokê da
zingar girtibûn

Hinavên min dişewetin
Gava ew tişte xweşik û delal dibînim
ku çawa dîrokê
wekî dêwekî har
di dirêjiya Sulan da
di hundirê xwe da
kirine talan û pergendeye
lê çi bêjim, çi nebêjim
weki ku
şev bê roj nabin
roj bê şev nabin
deşt û zozan bê
çiya û neaal nabin
zarokên delalî bê dayîk nabin.
lê mixabin.. mixabin... mixabin
gelek zarokên xas û tazî û sêwî
gelek warên hiweşiyayî
çar-pênc singuyên dijwar û bê ujdan
di nava wan da çikyayî

Ewrên li ser wan parçe parçe
ji her dûr
Ew ewrên perişankiri û zikqetiyayi
darên pel zer
pelên rê wî
axa bê deng
dîroka rûreş ku bi salan
dengî wê axê girtiye
pêlavên çepe-rast
li şûna waran mayî
kuncê qimiyayî
koçberên rê winda
hevîyên ku di nav konê pirhebûkan da
kevokê spî yên perr weşiyayî

Evîna ferman rabûyî bi biryarên mirinê
zimane^bi salan ben di qirikêda
di hundirê xwe da dişewitim
gava dibînim
zimanê şêrîn
bejna bedwe
bûne hêsîrê jiyanê ve
di bin tariya rojan da dijîn
lê digerim dibînim
nikarim xwe pêgînim
dilê xwe ferehdikim
bi evînê xwirt dikim
destê xwe dirêj dikim
ji pênc biran hêvîdikim
bi gulek sor herim civînê
diyarîkim evîna xwe ji bo doza rast
dixwazim bi rengekî zelal
wekî ava kaniya
ezê çar birayê xwe
bi tevir û berê karkiran
bi kolin zemînê jiyanê
biçinin gula sor
bi hevgînin baxçê gula n
rengîn bikin ji rengê
Kurdistan

Hejarê Kurd